Naar de opera

Om even een moment aan het gasconflict tussen Rusland en Oekraïne te ontsnappen gingen mijn vrouw en ik gisteravond naar de opera. We kozen voor het Novaja-Operatheater aan de Karetnyj Rjad waar Verdi’s Rigoletto werd uitgevoerd als onderdeel van een muziekfestival met veel buitenlandse gastzangers. Tien minuten voor het begin van de voorstelling lukte het ons nog met gemak om twee kaartjes te krijgen. Het was een avond om nooit meer te vergeten.

In de sympathieke, eenvoudige zaal van het theater, in de jaren negentig in opdracht van burgemeester Loezjkov gebouwd, wemelde het van de muziekliefhebbers, jong en oud. Achter ons zat zelfs een knaapje van zeven jaar oud in een keurig pakje met das zich te verheugen op het spektakel.  Zoiets is in Rusland altijd mooi om te zien, want anders dan de poenerige leden van de nieuwe middenklasse (die zich meestal alleen daar vertonen waar de kaartjes in evenredige verhouding zijn met hun jaarsalaris) zie je bij zo’n operavoorstelling (kaartjes op de eerste rang voor 20 euro) Russen van alle leeftijden met muziek als grote passie en een gemiddeld maandsalaris van 500 euro.  Generaliserend zou je ze ‘de intelligentsia’ kunnen noemen, want tot die groep behoren ze meestal.

Anders dan de nieuwe middenklasse is deze ‘adel van de geest’ nog altijd een bijzondere groep in de Russische samenleving. Mijn meeste oudere vrienden zijn er uit afkomstig. Zelden ben ik mensen met een grotere mate van beschaving en kennis tegengekomen dan zij. Als ze naar de opera gaan, kennen ze het uitgevoerde werk als geen ander, hebben ze er studie naar gedaan, weten ze alles van de tijd waarin het zich afspeelt, weten ze wie in het verleden de grote vertolkers waren en ga zo maar door. Het is heel anders dan in West-Europa, waar een avondje opera toch altijd de sfeer heeft van een bijeenkomst van de Rotary uit Aerdenhout en de muziek ondergeschikt lijkt te zijn aan het sociale gebeuren in de wandelgangen van een aantal gepensioneerde notarissen en bankiers die elkaar al enige tijd niet hebben gezien.

De uitvoering van Rigoletto was klassiek van regie en een beetje stijfjes wat acteren betrof, maar er werd geweldig gezongen en gemusiceerd. Het publiek was na afloop razend enthousiast en liet de musici keer op keer terugkomen. Ook liepen er voortdurend mensen uit het publiek naar het podium om bloemen aan de zangers te overhandigen. Tranen vloeiden, er werd bravo geroepen en eindeloos geapplaudisseerd. Zangers en dirigent kusten elkaar op het podium en waren op hun beurt het publiek dankbaar. Iedereen was blij en de wereld leek zich even te beperken tot die van de gekwelde nar. Op weg naar de garderobe kon je overal gesprekken horen over deze Rigoletto. Het was alsof er ineens een conferentie van muziekcritici werd gehouden, zo hevig werd er gediscussieerd.

Buiten, in het Hermitagepark, was een dik pak sneeuw gevallen. Kleine sprookjesachtige lampjes brandden aan de bomen. De sneeuw dempte alle verkeersgeluiden. Moskou was mooier dan ooit.