Kakkerlak met dynamo

Het besturen op afstand van dieren en zelfs mensen is al veelvuldig gedemonstreerd. José Delgado van Yale University liet zich naar verluidt in de jaren 50 in een Spaanse stierenvechtersarena bedreigen door een door hemzelf geprogrammeerde stier. Delgado kon het beest, vlak voor hij op de hoorns zou worden genomen, met een druk op de knop tot stilstand brengen.

Bekend zijn de beelden van ratten of katten die bestuurd worden via elektroden in het brein, alsof het modelautootjes zijn. Met mensen werkt de grap ook, dan is een speciale helm voldoende. Zoek op YouTube naar ‘remote-controlled human’ en er verschijnen onder andere beelden van de Nederlandse televisie (Nieuwslicht, opgenomen in Japan).

Het bezorgt je Orwelliaanse visioenen, maar vooralsnog is de benodigde apparatuur erg zichtbaar en is er net iets te veel medewerking nodig van het slachtoffer. Voor de niet al te verre toekomst zijn kleine beesten meer van belang, zoals ratten en insecten. Die kunnen helpen bij de detectie van gif en explosieven en bij spionage. Ze zijn behendig, lopen niet zo in de gaten en zijn, hoe zeg je dat netjes, vervangbaar.

Daarbij zorgt vooral de energievoorziening voor hoofdbrekens. Kleine beesten hebben relatief veel last van de benodigde batterijen. Die kun je willekeurig klein maken, maar dan gaan ze evenredig korter mee.

Het zal duidelijk zijn dat op afstand bestuurbare beesten betrouwbare batterijen vereisen. Een stier kan die wel mee torsen, maar een bestuurbare kakkerlak heeft een alternatieve energiebron nodig.

Een team bij de vakgroep Landbouwtechnologie aan de universiteit van Tokio heeft een lumineus idee, meldt New Scientist: laat het beest de benodigde energie zelf opwekken. Het is geprobeerd met kakkerlakken. Een piëzo-elektrisch draadje van vier centimeter lang en 0,2 millimeter dik werd aan de rug en aan een poot vastgelijmd. Bij elke stap van de kakkerlak genereerde het vezeltje een beetje stroom, als een heuse loopdynamo. De Japanners stelden vast dat er honderd piëzo-elektrische draadjes nodig zijn om de besturingselektronica aan de praat te houden.

Typisch een geval van ‘meer onderzoek is nodig’. Het is niet duidelijk of honderd draadjes niet te zwaar zouden zijn voor de kakkerlak, even afgezien van het montagewerk. Het beest kan de last misschien wel dragen, maar kan hij nog fatsoenlijk lopen terwijl hij zoveel veerkracht te overwinnen heeft? Kan het op termijn met minder dan honderd vezels? En, zoals cyberneticus Kevin Warwick van de universiteit van Reading terecht stelt, een opslagvoorziening als een accu blijft nodig, anders moet de kakkerlak altijd blijven lopen om bestuurbaar te blijven.

Dat zou trouwens wel de ultieme ironie zijn: alleen een vrije wil hebben als je muisstil blijft zitten.

Herbert Blankesteijn

Dit is een wekelijkse rubriek over technologie.