De oorlog tegen terreur was fout en misleidend

Voor het eerst neemt een Brits bewindspersoon openlijk afstand van de ‘oorlog tegen terreur’.

Dat impliceert ook kritiek op de Britse ex-premier Blair.

Het concept van de oorlog tegen de terreur, min of meer het handelsmerk van de Amerikaanse president Bush de afgelopen jaren, was „verkeerd en misleidend”. Vlak voor Bush het Witte Huis ontruimt, rekent de Britse minister van Buitenlandse Zaken David Miliband af met de aanpak van de Amerikaanse president. Die kan volgens hem wel eens „meer kwaad dan goed hebben aangericht”, stelde hij gisteren.

Niet eerder heeft een Britse bewindsman zich zo uitdrukkelijk gedistantieerd van het Amerikaanse beleid van de laatste jaren. Al ten tijde van de vorige premier, Tony Blair, een nauwe bondgenoot van Bush in Irak en Afghanistan, was overigens stilzwijgend het consigne gegeven niet langer van een ‘war on terror’ te spreken. In plaats daarvan bedienden Britse functionarissen zich voortaan van meer subtiele omschrijvingen. Maar niemand vertelde het Witte Huis destijds openlijk dat het hele concept niet deugde.

Miliband, die geldt als een intellectueel zwaargewicht en mogelijke toekomstige premier, doet dat nu wel. Critici kunnen betogen dat het enigszins gratuit is van de minister, die al anderhalf jaar in functie is op Buitenlandse Zaken, om pas met zijn opvattingen voor de dag te komen nu Bush en zijn regering op het punt staan te vertrekken. Maar met zijn uitlatingen schept hij in elk geval duidelijkheid omtrent de zienswijze van de Britse regering in dit opzicht.

Uitgerekend in het Taj Mahal hotel in Mumbai, eind november het toneel van een grootscheepse terroristische aanslag, heeft Miliband gisteren een toespraak gehouden van dezelfde strekking als een ingezonden stuk van zijn hand in het dagblad The Guardian. „Hoe meer we terroristen op één hoop gooien en de strijd afschilderen als een eenvoudige strijd tussen gematigden en extremisten, of tussen goed en kwaad, hoe meer we diegenen in de kaart spelen die groepen proberen te verenigen die weinig met elkaar gemeen hebben”, staat in het artikel.

Ten onrechte wekt de ‘war on terror’ de indruk dat er één gezamenlijke vijand is die internationaal samenwerkt, belichaamd door de figuur van Osama bin Laden en het terreurnetwerk Al-Qaeda. „De werkelijkheid is dat de motivatie en de identiteit van terroristische groeperingen heel verschillend is”, betoogt Miliband.

In dit verband wijst hij op Lashkar-e-Taïba, dat vanuit Pakistan probeert Kashmir aan het Indiase gezag te onttrekken. De verdenking bestaat dat juist deze organisatie achter de aanslagen in Mumbai zat. Hezbollah in Libanon en diverse soennitische en shi’itische groeperingen in Irak hebben elk weer hun eigen beweegredenen. Volgens de minister is het net zo absurd om Europese terroristische organisaties als het Ierse Republikeinse Leger (IRA), de Duitse Baader-Meinhof-groepering en de Baskische ETA over één kam te scheren. „Het terrorisme is een dodelijke tactiek, geen institutie of een ideologie”, betoogt hij.

Een ander bezwaar van Miliband tegen het concept van de oorlog tegen terreur is dat het accent te zeer ligt op de militaire strijd. Met instemming citeert hij de Amerikaanse generaal Petraeus. Tijdens een bezoek aan Irak vertrouwde die hem toe dat het voor de coalitietroepen onmogelijk is om de problemen op te lossen door tegenstanders louter te doden.

Hoewel daders van aanslagen hard moeten worden aangepakt, is het productiever de nadruk te leggen op het belang van de rechtsstaat en burgerrechten, aldus Miliband. En ook daar geeft hij Bush en de zijnen een trapje na. „Dat is de les van Guantánamo en daarom verwelkomen we de belofte van de aanstaande president Obama om die te sluiten.”

Een interessante vraag die rest is of ook Milibands vroegere baas Tony Blair, die door zijn steun voor Bush veel krediet verloor, er inmiddels zo over denkt. Blair heeft daarvan niets laten blijken. Deze week liet hij zich in het Witte Huis een Vrijheidsmedaille opspelden door president Bush. Als dank voor zijn steun in moeilijke tijden.

Lees het artikel van David Miliband op: nrc.nl/buitenland