Explosief importproduct

Het is uiteraard niet de hoofdzaak, maar wel een problematisch bijverschijnsel van het Israëlisch-Palestijnse conflict, dat het langs religieuze en etnische lijnen doorwerkt naar elders, ook naar Europa en zoals we de afgelopen dagen hebben gezien, naar Nederland. Dit verschijnsel kan gevaarlijke vormen aannemen – gevaarlijk voor de tolerantie en het pluralisme in Nederland – omdat het vermengd is met het integratievraagstuk. Een explosief mengsel.

In Utrecht en Rotterdam hebben groepen overwegend Nederlands-Marokkaanse jongeren niet aangemelde demonstraties tegen Israël gehouden. Ik heb daar alle begrip voor. Deze jongeren uitten hun verontwaardiging over het geweld in Gaza, hun gevoel van verbondenheid met de bevolking daar en hun solidariteit met de slachtoffers van het oorlogsgeweld. Zo bezien is het een positief signaal van politiek-maatschappelijk engagement waar je bij iedere nieuwe generatie op mag hopen.

Sinds de jaren 60 is de vrijheid van demonstratie in Nederland aanzienlijk uitgebreid, na een periode waarin de politie in paniek en met geweld reageerde op alles wat de autoriteiten zagen als aantasting van het gezag en de openbare orde. De jongerenprotesten uit die tijd hadden vaak ook een element van provocatie in zich. De overspannen reactie daarop had een totaal averechtse uitwerking.

Daar heeft de politie van geleerd. In Utrecht en Rotterdam bestond een juridische basis voor ingrijpen tegen de anti-Israël-betogingen, niet alleen omdat zij niet waren aangemeld, maar ook omdat er aan voetbalhooligans ontleende antisemitische leuzen werden geroepen. Terecht liet de overheid zich niet provoceren.

In de jaren 60 zouden wij dat repressieve tolerantie hebben genoemd. Nu zou ik eerder zeggen dat het een verstandige aanpak was om onnodige escalatie te voorkomen en het grote goed van de demonstratievrijheid te bevestigen – dat moet tegen een stootje kunnen.

De grens moet worden getrokken bij de aantasting van de fundamentele rechten en vrijheden van anderen. Een voorbeeld is een oproep van een ‘links-autonome’ vakbond in Rome. Die heeft opgeroepen tot boycot van Joodse winkels uit protest tegen de Israëlische militaire actie in Gaza. Een dergelijke oproep is niet alleen ten diepste verwerpelijk, maar ontoelaatbaar in een democratische rechtsstaat. Hetzelfde geldt voor de oproep van het PVV-Kamerlid Wilders om de Koran te verbieden.

In een pluralistische en tolerante samenleving is het geboden het politieke debat te vrijwaren van religieuze onverdraagzaamheid. Omgekeerd maken religieuze dogma’s en vooroordelen een redelijk debat onmogelijk, wat riskant is voor de democratie zelf.

Dit is precies het problematische aspect van de anti-Israël-demonstraties in Utrecht en Rotterdam. Meer in het algemeen dreigt de religieuze component van de strijd tussen Israël en Hamas iedere rationele argumentatie in de reacties te overvleugelen met levensbeschouwelijke dogma’s. Niet minder wordt een oordeel vertroebeld als dat is gebaseerd op identificatie met een van de partijen op grond van een, al dan niet ingebeelde, etnische verwantschap.

Ik vrees dat de demonstrerende jongeren in Utrecht en Rotterdam – evenals het overgrote deel van de deelnemers aan een wel aangemelde, meer ‘officiële’ betoging in Amsterdam onder aanvoering van Harry van Bommel en Gretta Duisenberg – zich niet primair laten leiden door de afkeer van het oorlogsgeweld, maar dat zij een vorm van islamitisch bewustzijn wilden uitdragen. Nu is er niets tegen een islamitisch bewustzijn, maar ik zou zeggen: laat de politiek afblijven van de Koran en laat de islam in Allahs naam buiten de politiek, want een politieke islam is onverenigbaar met een pluralistische en democratische orde.

Het is goed te bedenken dat het Israëlisch-Palestijnse conflict van oorsprong beslist geen godsdienstig karakter droeg. In Israël hebben orthodox-joodse fanatici het seculiere karakter van het land onder druk gezet, ten detrimente van Israël zelf. Aan de andere kant zijn de seculiere Palestijnse nationalisten in de verdrukking geraakt door compromisloze moslimfundamentalisten. Het conflict is er alleen maar uitzichtlozer op geworden. Ieder redelijk denkend mens, niet verblind door religieuze of etnische haat, begrijpt dat de enig mogelijke uitweg moet worden gezocht in een tweestatenpolitiek.

Maar waar blijft de redelijkheid als ook Nederlandse opiniemakers zoals Mohammed Rabbae en Kader Abdollah de emotie die het conflict oproept exploiteren als importartikel? De één haalt de Goudse bus erbij, de ander signaleert een Joods mediacomplot.

Wat Rotterdamse jochies van hooguit vijftien jaar oud roepen is één ding, iets anders is het als de voormalige lijstaanvoerder van GroenLinks Rabbae de ellende in Gaza vergelijkt met een incident met Marokkaanse relschoppers in Gouda. Hij stelt de hypocrisie aan de kaak van het parlement dat wel over ‘Gouda’ een spoeddebat voerde, maar niet over Gaza. (Trouw van 8 januari). Deze hypocrisie leidt volgens hem tot „een verdergaande radicalisering, niet alleen in Palestina, maar in de hele Arabisch-islamitsiche wereld”. En in Gouda, moet je daar dus bij denken. Het is chantage: verwacht één, twee, vele ‘Gouda’s’ van jongeren die zich identificeren met de Arabisch-islamitische wereld, tenzij de Nederlandse regering zich krachtiger tegen Israël keert.

Kader Abdollah fulmineerde gisteren in zijn Volkskrant-column tegen de foute vrienden van Israël. „De opiniemakers die blindelings elke daad van Israël verdedigen, terroriseren in dit land de media. Ze gebruiken geweld met hun pen. (…) Ze argumenteren niet, ze gillen en bedreigen. Een recent voorbeeld was hun gezamenlijke actie tegen de parlementariër Harry van Bommel, ze hebben hem bijna gewurgd in de kranten, alleen omdat hij tegen de invasie van Israël in de Gazastrook was.” Hij zegt er niet bij wie ‘ze’ zijn.

Ik blijf hopen dat verantwoordelijke, democratisch gezinde moslims beseffen dat door deze wijze van spreken het conflict in het Midden-Oosten, vooral de redeloosheid ervan, wordt geïmporteerd in Nederland en dat daar alleen maar ellende van komt.

Wilt u reageren? Dat kan op nrc.nl/etty