Als de rente stijgt, dan euh...

De meerderheid van de Nederlanders begrijpt de meest basale economische regels niet.

Dat kost ze veel geld, blijkt uit nieuw onderzoek.

Veel mensen vinden financiën niet leuk, maar gebrek aan financiële kennis kan wel 80.000 euro schelen. Tekening uit rekenboekje uit de jaren tachtig
Veel mensen vinden financiën niet leuk, maar gebrek aan financiële kennis kan wel 80.000 euro schelen. Tekening uit rekenboekje uit de jaren tachtig

De gemiddelde Nederlander beschikt over te weinig financiële kennis om weloverwogen beslissingen te kunnen nemen over zijn pensioenplanning en beleggingen.

Tot deze conclusie komt econoom Maarten van Rooij in zijn proefschrift, waarmee hij vorige week aan de Universiteit Utrecht promoveerde. Van Rooij baseert zijn conclusies op een onderzoek onder 1.500 Nederlandse huishoudens. Hij legde hun onder meer quizvragen voor over economie en financiën. Slechts vier van de tien mensen hadden de vijf eenvoudige vragen goed. Volgens van Rooij kan financiële kennis veel geld schelen. En het ontbreken van, of juist het hebben van financiële kennis zorgt voor grote verschillen in de vermogensopbouw van gezinnen, tot wel 80.000 euro.

Hoe verklaart u dat?

„Huishoudens met een betere financiële kennis denken bewust na over hun pensioenplanning en beleggen vaker in aandelen. Ook bouwen zij grotere vermogens op. Het is niet zo dat je automatisch meer geld krijgt, maar door het vooruitplannen, krijgen mensen hun uitgaven meer onder controle, omdat ze een beter inzicht hebben in hun uitgavenpatroon. Wanneer je goed inzicht hebt in inkomsten en uitgaven op de lange termijn kun je deze efficiënter beheren.”

Was u verbaasd door deze resultaten?

„Dat financieel inzicht een effect zou hebben, had ik wel verwacht, maar niet dat het effect zo groot zou zijn. Ook heb ik me erover verbaasd dat mensen zonder financiële kennis vooral naar vrienden en buren gaan voor financieel advies als ze een hypotheek nodig hebben. Nederlanders zijn niet gewend te betalen voor advies.”

Hoe komt het dat het zo slecht is gesteld met het financieel inzicht van de Nederlander?

„Veel mensen vinden financiën niet leuk of interessant. Daarnaast is de financiële wereld ook steeds complexer geworden. Ik heb mijn gegevens verzameld in de periode 2004 tot en met 2006. Ook toen ging het met de aandelen wat minder, al was het niet zo ernstig als nu. Wiskundigen hebben in de jaren negentig complexe producten op de markt gezet waarvan de risico’s voor de meeste mensen niet zijn in te schatten. Het onderwijs is daar niet op ingesprongen.”

Had de huidige economische crisis met meer financieel inzicht dan voorkomen kunnen worden?

„Dat kan ik niet zeggen, maar de huidige aanleiding was er niet geweest. De crisis ontstond toen Amerikanen hypotheken namen die ze zich eigenlijk niet konden veroorloven. De hypotheken begonnen met een lage rente, maar die steeg met de jaren. Ze konden wellicht deze gevolgen op de lange termijn niet overzien.”

Door de kredietcrisis zijn mensen wellicht wakker geschud?

„Het klinkt een beetje cru, maar ik denk inderdaad dat door alle aandacht voor de kredietcrisis mensen wel financieel bewuster zijn geworden. Maar mensen hebben een relatief kort geheugen voor slechte ervaringen. Een aantal jaren geleden ging bijvoorbeeld de Nederlandse bank Van der Hoop failliet. De banktegoeden waren toen tot een bepaald maximum gegarandeerd. Het was bekend dat een bank failliet kon gaan. Toch hadden mensen afgelopen jaar meer spaargeld op Icesave staan dan het bedrag dat door de overheid werd gegarandeerd.”

Heeft u nog tips voor mensen die beter willen opletten?

„Ik zou enkele vuistregels voor financiële planning willen geven. Koop niets wat je niet snapt; een hoog rendement betekent ook een hoog risico; let goed op een keurmerk voor tussenpersonen; vergelijk producten met elkaar; let niet alleen op rendementen, maar ook op kosten. Rendementen zijn onzeker, kosten zijn vaak vast.”

Kijk voor de economische quiz van Van Rooij op nrc.nl/economie