Enerverond

Ik ken twee kinderen die van iedereen op hun school (medeleerlingen en juffen) weten of zij ‘jongens’ uitspreken als ‘jonguns’, of als ‘jongons’.

Inderdaad kun je het gehele Nederlandse volk opdelen in ‘on’-zeggers, en ‘un’-zeggers. Als een ‘on’-zegger een woord tegenkomt waar in de laatste lettergreep ‘en’ staat, maakt hij daar ‘on’ van. Let wel: die lettergreep mag geen enkele nadruk hebben, en geen eigen betekenis. Je zult dus nooit ‘kermistont’ in plaats van ‘kermistent’ horen, of ‘aangewond’ in plaats van ‘aangewend’, maar wel ‘levond en wel,’ en ‘een lekker stukje wandelon’. ‘Un’-zeggers zeggen daarentegen ‘levund’ en ‘wandelun’.

De meeste ‘un’-zeggers vinden ‘on’ een beetje ordi klinken. Nu bestaat er een lange traditie onder redelijk hoog opgeleide mensen om ordi-taal als uiting van humor te gebruiken. Om er gewoon eens lekker een ‘ik kon hem nog van vroeger’ in te gooien. Of een ‘hullie’. Sinds een paar jaar is daar de ‘on’-grap bijgekomen. „Ik vind het gewoonweg mensonterond”, zegt een ‘un’-zegger dan. Of: „Van het concert des levons krijgt niemand een program.”

Waarom het grappig is om ordi-taal te gebruiken, weet ik niet. Het zal heel diep van binnen wel iets met klassenstrijd te maken hebben. Feit is dat ik de ‘on’-grap zelf ook maak, vaak en veel. „Ik heb last van mijn gevoelons”, zeg ik dan, of: „Waar is de koek en zopie ergons?” Soms doe ik het expres met moeilijke woorden, die je verder niet zo snel met ordi-taal associeert: ‘enerverond’, ‘fascinerond’, en ‘belendonde percelon’.

Het rare met de ‘on’-grap is dat je uiteindelijk woorden gaat wantrouwen waar echt ‘on’ in zit. Afgrond? Klinkt eigenlijk best ordi. Als je maar vaak genoeg ‘’s ochtonds’ hebt gezegd, ga je ook denken dat je met ‘’s avonds’ grappig aan het doen bent. Hè, hou toch eens op met die flauwe grapjes, zeg je tegen jezelf. En voor je het weet zeg je per ongeluk ‘’s avunds’.

Paulien Cornelisse treedt op met cabaretprogramma Dagbraken. Voor de speellijst zie: www.pauliencornelisse.nl