Voor IJsland gaat 2009 een extreem moeilijk jaar worden

De economie krimpt, er is gierende inflatie en de werkloosheid loopt snel op.

IJslanders blijven om het vertrek van de coalitie roepen.

Ruim 2.000 demonstranten luisteren naar een toespraak. De IJslanders willen dat de coalitie opstapt. Foto AFP Some of the 2,000 demonstrators listen to a speech on December 1, 2008 in front of the statue of Ingolfur Arnarsson, the founder of Iceland, during a demonstraition against financial crisis, in Reykjavik. Some 2,000 people held a raucous protest in central Reykjavik calling for the government and central bank governors to resign over Iceland's grave financial crisis. AFP PHOTO/ HALLDOR KOLBEINS
Ruim 2.000 demonstranten luisteren naar een toespraak. De IJslanders willen dat de coalitie opstapt. Foto AFP Some of the 2,000 demonstrators listen to a speech on December 1, 2008 in front of the statue of Ingolfur Arnarsson, the founder of Iceland, during a demonstraition against financial crisis, in Reykjavik. Some 2,000 people held a raucous protest in central Reykjavik calling for the government and central bank governors to resign over Iceland's grave financial crisis. AFP PHOTO/ HALLDOR KOLBEINS AFP

De universiteit van IJsland moet 1.600 studenten wegsturen die in het nieuwe jaar hun opleiding wilden beginnen. De ambtswoningen van IJslands ambassadeurs in New York, Washington, Londen en Oslo worden verkocht. Eerder werden al vier ambassades gesloten. Landsspitalen, het grootste ziekenhuis van het land, komt in 2009 1,7 miljard kroon tekort. De reden is steeds dezelfde: geldgebrek.

Voor IJsland, als geen ander land getroffen door de kredietcrisis, wordt 2009 een extreem moeilijk jaar, waarschuwde minister van Financiën Arni Mathiesen in de Althing, het IJslandse parlement. De economie krimpt met 10 procent, het begrotingstekort is opgelopen tot 1 miljard euro en de inflatie tot 18,1 procent. De werkloosheid bedroeg eind december bijna 6 procent. Verregaande bezuinigingen en verhoging van belastingen en accijnzen (met 12 procent voor alcohol en tabak) moeten de nodige inkomsten genereren.

IJsland, dat slechts 320.000 inwoners telt, kreeg de aflopen maanden in totaal 10,2 miljard euro aan leningen, waarvan 2,1 miljard dollar van het Internationale Monetaire Fonds (IMF). Betaling van rente en aflossing is de komende jaren een zware last, temeer doordat de inkomsten van de twee belangrijkste exportsectoren, de visserij en de aluminiumindustrie, afnemen door daling van de wereldmarktprijzen. Volgens het IMF is de eerste stap gezet naar economisch herstel en stabilisatie van de (zwevende) IJslandse kroon.

Al enige weken protesteert een groep (deels gemaskerde) demonstranten vrijwel dagelijks tegen ministers en overheidsinstanties als toezichthouder de Financiële Autoriteit. Bij het gebouw van de FA werden de ruiten ingeslagen. Sinds twee maanden eisen elke zaterdag betogers in Reykjavik het aftreden van de regerende coalitie van de conservatieve Onafhankelijkheidspartij van premier Haarde en de sociaal-democraten onder leiding van Ingibjörg Solrun Gisladóttir, minister van Buitenlandse Zaken. De conservatieven zullen zich eind deze maand over eventuele toetreding van IJsland tot de EU en invoering van de euro beraden. De sociaal-democraten zijn daar al langer voor, evenals het bedrijfsleven.

De Althing besloot twee dagen voor Kerstmis de salarissen van het staatshoofd, ministers en parlementariërs met 5 tot 10 procent te verlagen. De verlaging gaat pas over een half jaar in, anders dan in grote delen van het bedrijfsleven, waar ze per 1 januari van kracht werden. Deze uitzondering – ook bankmanagers zagen hun salaris verlaagd en zo’n duizend werknemers zijn inmiddels ontslagen – voedt het groeiende protest tegen de regering, de centrale bank en de Financiële Autoriteit. Na de traditioneel belangrijke feestdagen wordt de roep om vervroegde verkiezingen sterker, zo wordt in Reykjavik voorspeld.

Het parlement trok bijna 1 miljoen euro uit voor een diepgaand onderzoek naar het beleid van de drie banken – Kaupthing, Landsbanki en Glitnir, die drie maanden geleden moesten worden genationaliseerd. Alleen al voor de vergoeding van deposito’s van Landsbanki’s Icesave-spaarders in Engeland en Nederland komt IJsland naar schatting een kleine 1 miljard euro tekort.

Een groep IJslanders die het spaargeld bij Landsbanki in rook zag opgaan, bereidt een proces voor tegen de bank. De drie genationaliseerde banken, die alleen in IJsland actief mogen zijn, krijgen een kapitaalinjectie van ruim 2 miljoen euro. De afwikkeling van claims op de niet-genationaliseerde buitenlandse ‘overblijfselen’ van de drie banken kan volgens premier Geir Haarde jaren duren.

Met algemene stemmen nam het parlement een motie aan waarin de regering wordt opgeroepen een proces aan te spannen tegen de Britse regering. Londen legde beslag op de tegoeden van Landsbanki op basis van een antiterrorismewet en nam een dochteronderneming (Singer Friedlander) van Kaupthing over die op dezelfde dag werd verkocht aan ING. Dat betekende het eind van Kaupthing, de grootste bank van IJsland. Ook Kaupthing heeft een Britse advocaat in de arm genomen om eventueel een proces aan te spannen.