Oplaaiende vrees voor stereotypen

Megaoplichter Bernard Madoff is Joods, evenals vele van zijn slachtoffers. In Joodse kringen in de Verenigde Staten wordt gevreesd dat dit oude stereotypen bevestigt.

Bernard Madoff verliet gisteren een federale rechtbank in New York, waar hij is verhoord in verband met een beleggingsfraude van 50 miljard dollar. Foto AFP NEW YORK - JANUARY 5: Bernard Madoff (C) walks out from Federal Court after a bail hearing in Manhattan January 5, 2009 in New York City. Madoff is accused of running a $50 billion Ponzi scheme through his investment company. Madoff is free on bail and hasn?t formally responded to the charges or entered a plea. Hiroko Masuike/Getty Images/AFP == FOR NEWSPAPERS, INTERNET, TELCOS & TELEVISION USE ONLY ==
Bernard Madoff verliet gisteren een federale rechtbank in New York, waar hij is verhoord in verband met een beleggingsfraude van 50 miljard dollar. Foto AFP NEW YORK - JANUARY 5: Bernard Madoff (C) walks out from Federal Court after a bail hearing in Manhattan January 5, 2009 in New York City. Madoff is accused of running a $50 billion Ponzi scheme through his investment company. Madoff is free on bail and hasn?t formally responded to the charges or entered a plea. Hiroko Masuike/Getty Images/AFP == FOR NEWSPAPERS, INTERNET, TELCOS & TELEVISION USE ONLY == AFP

Van alle woorden die gebruikt zijn om het schandaal rond Bernard Madoff te beschrijven, is ‘Joods’ het meest emotioneel geladen. De investeerder wordt verdacht van het opzetten van een piramidespelsysteem met een omvang van 50 miljard dollar. Onder de gedupeerden bevinden zich vele Joden en verscheidene Joodse liefdadigheidsinstellingen.

Sommigen in Joodse kringen vrezen dat de sensationele fraudezaak negatieve stereotypen over Joden aanwakkert. De directeur van het American Jewish Committee (AJC), David A. Harris, schreef een brief naar The New York Times waarin hij kritiek uitte op de manier waarop er nadruk werd gelegd op Madoffs geloof in een van de vele artikelen over de zaak.

Het is moeilijk om de fraudezaak gedetailleerd te beschrijven zonder het geloof van Madoff te vermelden. De 70-jarige investeerder en voormalig voorzitter van de technologiebeurs Nasdaq doneerde jaarlijks duizenden dollars aan Joodse liefdadigheidsorganisaties. En veel van de slachtoffers van zijn bedrijf Bernard L. Madoff Investment Securities zijn grote namen in het Joodse leven.

De Yeshiva Universiteit, een van Amerika’s vooraanstaande Joodse onderwijsorganisaties, verloor 110 miljoen dollar; een 15 miljoen dollar groot fonds van Holocaust-overlevende en schrijver Elie Wiesel was weggevaagd; en een liefdadigheidsfonds van filmregisseur Steven Spielberg verloor een ongespecificeerd bedrag.

De schade voor de Joodse gemeenschap is zowel psychologisch als financieel, zegt Kenneth Bandler, een woordvoerder voor de AJC. Bandler: „Bij Joodse organisaties en synagoges vragen mensen zich af hoe iemand met zo’n goede reputatie in de Joodse gemeenschap willens en wetens mensen die hem als zijn vriend beschouwden kon afzetten, en de organisaties die hij bewonderde en ondersteunde.” Fraudezaken met religieuze connecties maakten in de Verenigde Staten van 1998 tot 2001 80.000 slachtoffers en leverden bijna 2 miljard dollar op, volgens de North American Securities Administrators Association, een belangenorganisaties voor beleggers.

De Baptist Foundation of Arizona vertelde in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw investeerders dat met hun geld kerken zouden worden gebouwd. In werkelijkheid werd hun geld opgeslokt in een wat autoriteiten Ponzifraude noemden, een piramidespel, met een omvang van 550 miljoen dollar. Verscheidene fondsmanagers draaiden in 2006 en 2007 de cel in.

Een vastgoedfonds uit Chicago, Sunrise Equities, kreeg de zegen van moslims, die zeiden dat het dividend conform de islamitische wetten was. De eigenaar van het fonds verdween in augustus vorig jaar, zijn geloofsgenoten achterlatend met een verlies dat tot 50 miljoen dollar kan oplopen.

Zogeheten affinity fraud profiteert altijd van vertrouwen. Slachtoffers zijn benaderd door iemand uit eigen kring en „daarom is er minder wantrouwen”, zegt Joseph P. Borg, directeur van Alabama Securities Commission.

Naast het gevoel van verraad in de beschuldigingen tegen Madoff zijn er zorgen dat deze eeuwenoude karikaturen van Joden voeden. Sinds de Joden opereerden als kredietgevers in middeleeuws Europa, waar ze werden geweerd uit andere beroepen, zijn ze geportretteerd als gierig, hebberig en geobsedeerd door geld.

In zijn brief naar de Times over Madoff schrijft AJC-directeur Harris: „Ja, hij is Joods. Duidelijk. Maar was dit relevant voor zijn arrestatie wegens het bedriegen van investeerders, of zo essentieel in zijn ontwikkeling als zakenman, dat het keer op keer moest worden benadrukt?” De Rabbinical Council of America publiceerde een verklaring dat „er geen reden is om te geloven dat zulk verschrikkelijk gedrag meer gebruikelijk is onder Joden, religieus of niet, dan onder niet-Joden.” (AP)