Obama zwijgt over oorlog Gaza en laat crisis aan Bush

De agenda van aanstaand president Obama wordt beheerst door de economie. En hij heeft een nieuwe CIA-chef voorgedragen. Over de oorlog in Gaza spreekt hij liever niet.

Leon Panetta, Obama's keuze voor CIA-directeur Foto Reuters Former Clinton White House Chief-of-Staff Leon Panetta gestures during a break in a televised interview with Larry King for the CNN program "Larry King Live" in Los Angeles in this file image from March 19, 1998. U.S. President-elect Barack Obama has chosen Panetta, who was White House Chief of Staff for former President Bill Clinton, to become the Director of the CIA, according to NBC News on January 5, 2009. REUTERS/Rose Prouser/Files (UNITED STATES)
Leon Panetta, Obama's keuze voor CIA-directeur Foto Reuters Former Clinton White House Chief-of-Staff Leon Panetta gestures during a break in a televised interview with Larry King for the CNN program "Larry King Live" in Los Angeles in this file image from March 19, 1998. U.S. President-elect Barack Obama has chosen Panetta, who was White House Chief of Staff for former President Bill Clinton, to become the Director of the CIA, according to NBC News on January 5, 2009. REUTERS/Rose Prouser/Files (UNITED STATES) REUTERS

Er mag een grondoorlog zijn in de Gazastrook, de nieuwe Amerikaanse president wenst zich daar niet mee te bemoeien. Hij heeft twee weken voor de inauguratie andere zaken aan zijn hoofd. Het binnenland domineert zijn agenda.

Het is kansberekening, legt Midden-Oostendeskundige Shibley Telhami uit. Telhami is hoogleraar internationale betrekkingen in Maryland, en was assistent van ex-Congreslid Lee Hamilton, een belangrijke buitenlandadviseur van Obama.

„Heel verstandig dat Obama zich afzijdig houdt”, zegt hij. „Het grootste gevaar dat hij loopt is dat deze crisis zijn Midden Oosten-beleid gaat bepalen.”

Zodoende speelde gisteren, op zijn eerste dag in Washington, de oorlog in Gaza nauwelijks een rol in het optreden van Obama. Alles draaide om de economie. Het is zo somber gesteld dat Obama de belastingen nu met zo’n hoog bedrag wil verlagen (300 miljard dollar) dat Bush er zijn vingers bij zou aflikken. Maar dit is geen tijd voor partijpolitiek, zei Obama, daarvoor is de toestand te somber. Nood breekt wet.

Ook lekte een onverwachte voordracht uit: Leon Panetta, oud-stafchef van Bill Clinton, wordt vermoedelijk de nieuwe baas van de CIA. Panetta (70) kent Washington op zijn duimpje – hij was Congreslid, directeur-generaal van de federale begroting, lid van de Studiegroep Irak – maar met inlichtingendiensten heeft hij nooit gewerkt. Ook sommige Democraten trokken hun wenkbrauwen op. Obama’s team was in achtergrondgesprekken graag bereid de keuze te verdedigen – zodat de discussie over Panetta’s voordracht de media domineerde.

Over de grondoorlog in Gaza wilde Obama intussen liever niet spreken op zijn eerste dag in de Amerikaanse hoofdstad. „Er is maar één president.” Bush is nu nog de baas, en Obama wil hem, zegt hij, niet in de weg lopen. Het gevolg is dat de VS, nu Bush de militaire acties van Israël onvoorwaardelijk steunt, de invasie van Gaza de facto toestaan.

Om de inconsistentie van Obama’s opstelling in te zien is geen diepgaande research nodig. Na de aanslagen in het Indiase Mumbai voelde Obama geen enkel beletsel zijn afkeuring van de terreuracties uit te spreken.

Maar Obama loopt het gevaar dat hij zijn potentieel in het Midden-Oosten te vroeg verspeelt, aldus Martin S. Indyk van het Brookings instituut, die tweemaal Amerikaans ambassadeur in Israël was.

Volgens hem heeft Obama, door zijn afkomst en tweede voornaam (Hussein), een goede kans het anti-Amerikanisme in de regio af te zwakken. In de campagne kondigde hij programma’s aan om het Engels in Arabische landen te verspreiden. Ook zei hij van plan te zijn in zijn eerste honderd dagen een toespraak te houden in een van de islamitische hoofdsteden van de wereld. Maar als hij zich nu al actief inlaat met het huidige conflict loopt hij het gevaar dat hij zijn kansen meteen vergooit. „Dan kan ook hij afgeschilderd worden als de zoveelste Amerikaan die blind achter Israël is gaan staan.”

De invloed van de VS in de regio is de afgelopen zestien jaar dramatisch teruggelopen. Bill Clinton probeerde in de jaren negentig een Israëlisch-Palestijns vredesakkoord te sluiten, wat mislukte. Bush probeerde de regio naar zijn hand te zetten met de invasie van Irak en de verspreiding van democratie. Het liep uit op een catastrofe. „Wij zijn niet meer de speler die we waren”, zegt Indyk. We hebben tijd nodig, en kleine successen die de basis kunnen leggen voor een grote stap voorwaarts.’’

Het dilemma voor Obama (en de Israëlische regering) ontstaat wanneer Israël instemt met het principe van een staakt-het-vuren. „Het is mij niet helder hoe je dat bereikt”, voordat Obama 20 januari wordt geïnaugureerd, zegt Indyk. Het probleem zal zijn dat Hamas er geen belang bij heeft gevechtshandelingen te staken voor de Israëlische verkiezingen op 10 februari. „Elke Israëlische gijzelaar is een potentieel succes voor Hamas in die periode.”

Voor Obama is het daarom het belangrijkste, zegt Midden-Oosten-kenner Telhami, om zich afzijdig te blijven houden van het conflict. Zijn grote kans is de toespraak in een islamitische hoofdstad (vermoedelijk Jakarta) die hij heeft aangekondigd. Het is van belang dat hij het dan niet heeft over het Arabisch-Israëlische conflict, en ook het thema terrorisme mijdt.

„Obama moet zijn eigen accenten leggen, zijn eigen beleid bepalen, en zich niet in een conflict laten zuigen waar hij de rest van zijn presidentschap aan vastzit”, aldus Telhami.