Één woord over Israël en er is trammelant

Oplaaiende conflicten in het Midden-Oosten leiden altijd weer tot emotioneel geladen debatten in de binnenlandse politiek. Het is voor of tegen Israël. Ook nu weer.

Harry van Bommel (links) met naast hem Gretta Duisenberg tijdens een demonstratie afgelopen zaterdag tegen de bombardementen op Gaza. Foto WFA WFA01:DEMONSTRATIE TEGEN ISRAEL:AMSTERDAM;03JAN2008- Foto Harry van Bommel (L) in het midden Gretta Duisenberg, in de achtergrond het Rijksmuseum.Zaterdag 3 januari 2009 heeft in Amsterdam een grote demonstratie plaatsgevonden tegen de aanhoudende bombardementen op Gaza, waarbij tot nu toe al honderden Palestijnen het leven lieten en vele honderden meer gewond raakten. Een brede coalitie van Palestijnen, Joden, moslims, socialisten en verschillende solidariteitsgroepen roept op tot deze landelijke demonstratie. Voortzetting van de Israelische aanvallen, waarvan deIsraelische legerleiding zei dat ze 'nog maar het begin' zijn, zal onvermijdelijk leiden tot nog meer burgerslachtoffers en verdere escalatie. Tegelijk met de protestmars in Amsterdam wordt ook elders in de wereld gedemonstreerd, onder andere in Londen.WFA /rvz./str. Rein van Zanen WFA
Harry van Bommel (links) met naast hem Gretta Duisenberg tijdens een demonstratie afgelopen zaterdag tegen de bombardementen op Gaza. Foto WFA WFA01:DEMONSTRATIE TEGEN ISRAEL:AMSTERDAM;03JAN2008- Foto Harry van Bommel (L) in het midden Gretta Duisenberg, in de achtergrond het Rijksmuseum.Zaterdag 3 januari 2009 heeft in Amsterdam een grote demonstratie plaatsgevonden tegen de aanhoudende bombardementen op Gaza, waarbij tot nu toe al honderden Palestijnen het leven lieten en vele honderden meer gewond raakten. Een brede coalitie van Palestijnen, Joden, moslims, socialisten en verschillende solidariteitsgroepen roept op tot deze landelijke demonstratie. Voortzetting van de Israelische aanvallen, waarvan deIsraelische legerleiding zei dat ze 'nog maar het begin' zijn, zal onvermijdelijk leiden tot nog meer burgerslachtoffers en verdere escalatie. Tegelijk met de protestmars in Amsterdam wordt ook elders in de wereld gedemonstreerd, onder andere in Londen.WFA /rvz./str. Rein van Zanen WFA WFA

Harry van Bommel, Tweede Kamer voor de SP is er inmiddels aan gewend geraakt. „Als je in Nederland iets over Israël zegt heb je er ogenblikkelijk een stel vrienden en een stel vijanden bij. Die houden elkaar ongeveer in evenwicht”, zegt hij. Ronny Naftaniel, directeur van het Cidi, het Centrum Informatie en Documentatie Israël, heeft dezelfde waarneming. Iedereen roert zich op dit moment: zowel de tegenstanders van het optreden van Israël in de Gazastrook als de voorstanders maar het leidt per saldo tot maar weinig verschuiving in de publieke opinie. „De toon is veel meer gepolariseerd, maar de standpunten veranderen niet”, luidt zijn conclusie.

Oorlog in het Midden-Oosten leidt steevast tot een verbale variant in Nederland. Heftig, geëmotioneerd en zonder veel wederzijds begrip. Ingenomen stellingen worden maar zelden verlaten. Typisch Nederlands? Naftaniel weet het niet. Ook elders is het debat fel. Wat in Nederland wel meespeelt is de gedachte dat er „een bijzondere band” met Israël is. Waar volgens hem in de praktijk wel wat op af te dingen valt.

Hoe dan ook, het Midden-Oosten conflict wordt in Nederland al gauw gereduceerd tot voor of tegen Israël om vervolgens vooral elkaar de maat te nemen.

Dat ondervond Harry van Bommel toen hij afgelopen zaterdag in een demonstratie in Amsterdam tegen de Israëlische bombardementen op de Gazastrook meeriep met de leuze ‘Intifada, intifada, Palestina vrij’. Niet langer was het onderwerp van de demonstratie het nieuws, maar Harry van Bommel. „Hij heeft zich als Tweede Kamerlid volstrekt ongeloofwaardig gemaakt”, oordeelde zijn VVD-collega Hans van Baalen. Echt handig waren ze dan ook niet geweest, vond zelfs Agnes Kant, SP-fractievoorzitter. Van Bommel verklaarde na afloop van de demonstratie nog wel dat een intifada, ook burgerlijke ongehoorzaamheid kan betekenen, maar die verdediging werd maar door weinigen serieus genomen. Temeer daar het Van Bommel zelf was die nog geen week geleden, op 30 december, in schriftelijke vragen aan de regering waarschuwde dat de escalatie in het Midden-Oosten zou kunnen leiden tot een derde intifada. Eén „waarin zelfmoordaanvallen in Israël zullen voorvallen”, zo citeerde Van Bommel de Arabische nieuwszender Al-Jazeera.

Het debat over Israël is in Nederland nog altijd zeer beladen. Schuldgevoel over wat de eigen joodse bevolking is aangedaan in de Tweede Wereldoorlog speelt daarbij een belangrijke rol is een veelgehoorde uitleg. Het verklaart in elk geval de emotie. Kritiek op Israël wordt al snel geheel ten onrechte vereenzelvigd met de opvatting dat Israël geen bestaansrecht heeft, constateerde GroenLinks-fractievoorzitter Femke Halsema vorig jaar november in een vraaggesprek met deze krant. Zij hekelde het „geïdeologiseerde debat” dat van beide kanten wordt gevoerd. Tegelijkertijd stelde ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind dat het conflict in het Midden-Oosten juist alles met ideologie had te maken. Want bij hem is het de bijbel die leidt tot „ideologische betrokkenheid” bij Israël, het beloofde land.

Door toedoen van zijn partij staat er in de voor het overige summiere buitenlandparagraaf van het regeerakkoord van het huidige kabinet met CDA,PvdA en ChristenUnie een aparte passage over een vredesregeling in het Midden-Oosten. Binnen de Europese Unie stond Nederland al te boek als meest pro-Israëlische lidstaat op Duitsland na. Die positie is met dit kabinet alleen maar verstevigd, zeggen waarnemers in Brussel.

Iets waar vooral de PvdA als regeringspartij zich ongemakkelijk bij voelt. In de jaren zeventig was deze partij nog een uitgesproken steunpilaar van Israël. Maar vanuit de PvdA wordt tegenwoordig – zoals dat heet – ‘genuanceerd’ tegen het Midden Oostenconflict aangekeken. Ofschoon volgens sommigen in de partij nog lang niet genuanceerd genoeg. De vorig jaar opgerichte initiatiefgroep ‘Doorbreek de stilte’ riep de PvdA op tot een „duidelijke actieve stellingname” en keuzes te maken. Daarbij dienen, aldus het door 450 mensen ondertekende manifest, oorzaak en gevolg van het conflict gescheiden te worden: „De onveiligheid van Israël is het resultaat van de bezettings- en annexatiepolitiek van Israël van de afgelopen tientallen jaren. En niet andersom.”

Nadat Israël de dag na Kerstmis met de bombardementen op de Gazastrook begon, kwam het PvdA-Tweede Kamerlid Martijn van Dam met een felle reactie waarin hij het „buitenproportionele geweld” van Israël afwees. „Voor dit geweld is geen enkele excuus te bedenken”, zei zijn fractiegenoot Harm Evert Waalkens op de internetsite van dagblad Trouw.

Dat is toch een andere toon dan die van minister-president Balkenende die het afgelopen weekeinde in het televisieprogramma Buitenhof juist begrip toonde voor de Israëlische actie. Hij wees er op dat Hamas was begonnen met het afschieten van raketten op Israël. „Dan komt er een moment dat Israël ook moet zeggen: we gaan wel reageren”, aldus Balkenende. Het is een lijn die binnen het CDA, op een enkele oud gediende na, breed gedragen wordt.

Een „onbegrijpelijke houding”, zegt Balkenendes verre voorganger en eerste CDA-premier Dries van Agt. Er is volgens hem sprake van een „immense disproportionaliteit” in het optreden van Israël. „Kijk maar naar het geavanceerde door Israël gebruikte wapentuig en het knutselwapentuig vanuit het schuurtje van Hamas.”

Volgens Van Agt is er bij Balkenende sprake van „volledig verkeerde beeldvorming”. De „wurging van Gaza door Israël” zoals hij de in 2006 ingevoerde grensafsluiting noemt is „de motor van zowel de haat als het kwaad”. Maar Van Agt weet ook dat hij nauwelijks meer wordt gehoord door het CDA. „De Tweede Kamerfractie keurt mij geen woord waardig. „Ik sta er te boek als de dorpsgek. Maar als ik in het land voordrachten houd over dit onderwerp krijg ik wel degelijk steun, ook van CDA’ers.”

Van Agt is nu vooral teleurgesteld. Over het CDA dat zich kritiekloos achter Israël schaart, over de Europese Unie die geen sancties tegen Israël afkondigt („ik kan me alleen maar schamen over die houding”) en tenslotte over de uitgesproken pro-Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen, ook CDA, met zijn „rabiate” opvattingen. „Die Limburgse jongen met zijn zoetgevooisde stem zou toch eigenlijk in Staphorst thuishoren”.