Darwin, Castro en de euro

Dit is het jaar van de historische herdenkingen. Tweehonderd jaar geleden werd Charles Darwin geboren, honderdvijftig jaar geleden verscheen diens klassieker ‘On the origin of species’.

Vijftig jaar geleden trok Fidel Castro met zijn rebellenlegertje triomfantelijk Havana binnen. Tien jaar geleden voerden elf (inmiddels 16 plus het Vaticaan) lidstaten van de Europese Unie de bankbiljetten en munten van de euro in.

Wat hebben Darwin, Castro en de euro met elkaar gemeen? De evolutietheorie.

Het bewind dat Fidel Castro op Cuba vestigde, beloofde een einde te maken aan onderdrukking en uitbuiting. De ‘nieuwe mens’ die op Cuba zou ontstaan, was het product van de volgende stap in de onomkeerbare evolutie van een kapitalistische naar een socialistische samenleving. Het utopisch socialisme met ‘el Che’ als symbool kon jarenlang op een ongekende populariteit rekenen.

De praktijk op Cuba was anders. Het eiland, ooit corrupt maar redelijk welvarend, is straatarm, een openluchtmuseum van het gefaalde socialisme. De economie is afhankelijk van voedselimporten, troosteloos toerisme en de levering van olie tegen gesubsidieerde prijzen – vroeger door de Sovjet-Unie, tegenwoordig door Venezuela – in ruil voor de verplichte buitenlandse tewerkstelling van artsen en verplegers. Er is weinig te krijgen en zelfs dat niet. Er is nauwelijks werk en geen infrastructuur.

Cuba is een voorbeeld dat evolutie in zijn tegendeel kan verkeren en geen vooruitgang, maar juist regressie oplevert.

De dubbele wisselkoers van de Cubaanse peso en de CUC, de ‘convertibele peso’ waarin dollars verplicht moeten worden omgewisseld, is een van de weinige successen van het Cubaanse model. Hiermee eigent de staat zich alle harde valuta toe en is de zwarte dollarmarkt uitgeroeid.

Hoe anders is het met de introductie van de euro gegaan. De evolutie van nationale munten naar een gemeenschappelijke Europese munt riep tien jaar geleden de nodige scepsis op. Maar de Europese Centrale Bank heeft haar reputatie gevestigd, de euro is geen softe inflatiemunt van ruziënde lidstaten geworden.

Integendeel. De coördinatie tussen de ministers van Financiën van de ‘eurogroep’ werkt redelijk. In de huidige financiële crisis heeft de euro de deelnemende landen behoed voor onhoudbare valutaspanningen. Onder het oude regime van aanpasbare wisselkoersen zouden de lire, de peseta, de Belgische en Franse frank, de D-mark en de gulden allang uit elkaar zijn gespeculeerd. Zie de teloorgang van het Britse pond.

Charles Darwin zou er raad mee weten. Evolutie is de triomf van succes over mislukking.

Roel Janssen