Parlementariërs ruziën verder over Antillen

Parlementariërs uit Nederland ontmoeten vandaag hun collega’s van de Antillen en Aruba. Het overleg staat in het teken van „de aperte tegenstellingen” binnen het Koninkrijk.

Dit jaar wordt het „flink knallen” binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Antilliaanse, Arubaanse en Nederlandse parlementariërs, vanaf vandaag bijeen op Aruba voor het halfjaarlijks parlementair overleg koninkrijksrelaties, vinden elkaar momenteel vooral in het besef dat ze op belangrijke punten binnen het staatkundig proces lijnrecht tegenover elkaar staan.

Het nieuwe jaar geldt als het uur der waarheid voor koninkrijksrelaties. Op een door protesten omgeven Ronde Tafel Conferentie (RTC) werd medio december op Curaçao de ontwerpfase van het nieuwe Koninkrijk der Nederlanden afgesloten. Daarbij bereikten Nederlandse, Antilliaanse en Arubaanse regeringen, na een moeizaam driejarig vergadertraject, overeenstemming over vijf Rijkswetten over het Openbaar Ministerie, de politie, het Hof, de Raad voor de Rechtspraak en de openbare financiën.

Dit jaar, als begin van de uitvoeringsfase, wordt deze wetgeving na advies van de Raad van State ter goedkeuring voorgelegd aan de Nederlandse Tweede Kamer en de Staten van de Nederlandse Antillen en Aruba.

„2009 wordt het jaar van de parlementen”, zegt de Nederlandse delegatieleider Willibrord van Beek (VVD) op Curaçao. Hij ziet het parlementair overleg koninkrijksrelaties op Aruba in het teken staan van „de aperte tegenstellingen binnen en tussen de delegaties” van de drie koninkrijkslanden.

In het nieuwe koninkrijk, dat per 2010 zijn beslag moet krijgen, willen Curaçao en Sint-Maarten, na de opheffing van het Antilliaanse staatsverband, autonome landen worden binnen het koninkrijk, een status zoals Aruba sinds 1986 heeft. De BES-eilanden Bonaire, Sint-Eustatius en Saba worden als openbare lichamen, ofwel bijzondere gemeenten, opgenomen in het Nederlands staatsbestel. Daarbij saneert Nederland 1,7 miljard euro van de Antilliaanse staatsschuld in ruil voor toezicht op rechtshandhaving en overheidsfinanciën.

De spanningen binnen het koninkrijk komen naar de oppervlakte door de discussie over de nieuwe staatkundige verhoudingen. Waar Nederland controle zoekt, willen de Antillen vooral autonomie. Vorig jaar werd het parlementair overleg afgelast nadat PVV’er Hero Brinkman „zonodig met behulp van de sterke arm” de toegang werd ontzegd tot het Antilliaanse parlement. Brinkman weigerde excuses aan te bieden voor opmerkingen over de verkoop van de Antillen als „corrupt boevennest”.

Eunice Eisden, fractievoorzitter van de oppositiepartij MAN in de Antilliaanse Staten, ziet geen nut in discussies met Brinkman. Ze is verrast door een afspraak tussen de Nederlandse delegatie en de Antilliaanse procureur generaal, Dick Piar. De afspraak dat Nederland, in ruil voor schuldsanering, straks via de pg justitieel kan ingrijpen op de eilanden is voor veel Curaçaoënaars onaanvaardbaar. „De Nederlandse parlementariërs gooien olie op het vuur door juist nu, zonder de Antilliaanse delegatie, met de pg te gaan praten”, zegt Eisden. „Zij willen hun machtspositie opeisen omdat ze het uiteindelijk toch voor het zeggen denken te hebben.”

Eisden benoemt een gevoelig punt. Het gebrek aan parlementaire controle binnen het koninkrijk is een lacune sinds het ontstaan van de Nederlandse Antillen als autonoom land in 1954. Een gezamenlijk koninkrijksparlement, waarin parlementariërs uit alle koninkrijkslanden Nederlandse ministers tot verantwoording kunnen roepen, is er nooit gekomen. Het koninkrijksparlement bestaat de facto uit de Tweede Kamer. delegatieleider Van Beek: „Op de Antillen en Aruba vraagt men zich af of we het samen doen of dat Nederland over hen beslist.”

Met het oog op de huidige staatkundige veranderingen is in juni besloten een commissie in te stellen om deze essentiële democratische ongelijkheid te repareren. De commissie is vooralsnog niet actief, zodat de kwestie deze week opnieuw aan de orde komt. Daarbij wordt ook gekeken naar de houdbaarheid van het pok.

Verschillende parlementariërs twijfelen aan het bestaansrecht van het overleg, dat niet het juiste forum zou zijn om relevante onderwerpen binnen de staatkundige veranderingen te bespreken.

    • Miriam Sluis