Golf ontvoeringen maakt boos en bang

Ontvoering is in Mexico de makkelijkste manier geworden om geld te verdienen. Terwijl de rijken zich beveiligen worden nu ook de armsten slachtoffer.

Laura Vega, wier zoon Javier (5) in oktober werd ontvoerd en vermoord, in haar huis in Mexico-Stad Foto AP Laura Vega, mother of Javier Morena, speaks in her home after her son was found murdered in Mexico City, Monday, Nov. 3, 2008. Kidnappers took Morena from a street market in Mexico City, then killed him by injecting acid into his heart after his family sought police help, a new low even for Mexico's brutal kidnapping gangs. (AP Photo/Gregory Bull)
Laura Vega, wier zoon Javier (5) in oktober werd ontvoerd en vermoord, in haar huis in Mexico-Stad Foto AP Laura Vega, mother of Javier Morena, speaks in her home after her son was found murdered in Mexico City, Monday, Nov. 3, 2008. Kidnappers took Morena from a street market in Mexico City, then killed him by injecting acid into his heart after his family sought police help, a new low even for Mexico's brutal kidnapping gangs. (AP Photo/Gregory Bull) Associated Press

Javier Morena ging water halen, slechts een paar marktstalletjes verderop. Zijn ouders, fruitverkopers op een rommelige straatmarkt in Mexico-Stad, stuurden hun oudste zoon er vaker op uit. Maar ditmaal kwam de 5-jarige niet terug. Iedereen op de markt in Iztapalapa, een drukke volkswijk in de Mexicaanse hoofdstad, hielp die zondag mee speuren. Tot het donker werd.

Javier bleek ontvoerd, zoals duizenden andere Mexicanen dit jaar. Mexico, vooral de hoofdstad van ruim 20 miljoen inwoners, is in de greep van een golf van ontvoeringen. De publieke verontwaardiging erover en de angst namen de afgelopen maanden snel toe. De ontvoering van Javier schokte vooral vanwege de afloop.

Pas dagen na de ontvoering herkende een taxichauffeur Javier op een foto. Hij had het jongetje huilend in zijn wagen gehad. Hij is zijn broer kwijt, ik breng hem naar zijn moeder, had de tiener naast hem gelogen. Later bleek dit de zoon (17) van kooplui die tot twee jaar terug tegenover Javiers ouders ijzerwaren hadden verkocht.

Zaterdag viel de politie bij het gezin binnen. Te laat. Bang dat hij hen had herkend, injecteerden de kidnappers op woensdag een spuit accuzuur in Javiers hart. Ze begroeven hem onderaan een heuvel. Tot losgeld vragen kwam het niet.

Ruim een maand na de dood van Javier is zijn moeder Laura alweer druk aan het werk. In haar fruitstalletje tast ze de mandarijnen op. Een hulpje bestrooit stukken watermeloenen, ananas en jícama met limoen en chili. „We hebben nog een zoon. Die moet ook eten.”

Haar man José is zover nog niet. Hij zit met allerlei vragen, vertelt hij, wankel van de drank, leunend tegen een muurtje. „Ik heb toch altijd tot de maagd gebeden? Tot alle heiligen. Tot God. En nu stuurt Hij dit op me af? Waarom?”

En: „Wat dachten ze? Dat ik losgeld kon betalen? Hoe? Ik ben net zo arm of rijk als zij.”

Marktkoopvrouw María Jiménez heeft wel een verklaring: „Ontvoeren is de makkelijkste manier geworden om geld te verdienen. Elk leven heeft waarde en iedereen kan altijd wel hier en daar wat geld lenen.”

De Mexicaanse ontvoeringsindustrie ontstond tijdens de pesocrisis van de jaren negentig. Ze bloeide op dankzij de wijdverspreide corruptie en straffeloosheid in het land. Agenten en opsporingsbeambten doen geen onderzoek of spannen zelfs samen met ontvoerders in ruil voor een deel van het geïnde losgeld. Het leidt er toe dat veel ontvoeringen buiten de autoriteiten om worden afgehandeld. Politie en justitie verzamelen amper bewijzen om de kidnapbendes aan te pakken. Waardoor deze groepen, die vaak ook nog andere criminele activiteiten hebben, nog rijker worden – en nog meer en hogere functionarissen kunnen omkopen. Enzovoort.

Een toplaag van Mexicanen vertrouwt al jaren niet meer op de overheid voor zijn veiligheid. In de beste wijken van Mexico- Stad wonen de elite en hogere middenklasse in appartementencomplexen achter zware slagbomen, bewaakt door particuliere beveiligers. De allerrijksten gaan nergens heen zonder bodyguards; hun kinderen onder escorte naar school.

Zelfs dat biedt niet altijd zekerheid. In augustus werd de 14-jarige zoon van een bekende winkelier dood teruggevonden. Hij was ontvoerd nadat corrupte agenten zijn privé-escorte aanhielden. Uit protest gingen honderdduizenden burgers de straat op om van de staat een harder optreden te eisen tegen de bendes en hun handlangers binnen de politie.

„Ontvoering is een delict wat nu iedereen treft. De rijken kunnen beveiliging kopen, maar we maken ons land alleen veiliger voor iedereen door een cultuur van wettigheid te creëren”, zegt María Elena Morera, voorzitter van Mexico Unido Contra la Delincuencia, een van de burgerbewegingen die de protestmars organiseerden.

Volgens Morera moeten naast de overheid, ook burgers veranderen. „Er is veel wantrouwen tegen de autoriteiten. Terecht. Maar er is ook veel onwetendheid.” Weinig criminelen beginnen hun carrière als kidnapper, legt ze uit. Ze beginnen met diefstal, vandalisme, afpersing, beroving. Ontvoering en moord volgen pas later. „Daarom is het belangrijk ook van kleinere misdrijven aangifte te doen.”

Daartoe moet eerst veel wantrouwen worden overwonnen, blijkt tijdens een voorlichtingsmiddag op het kantoor van een Frans farmaceutisch bedrijf in Mexico-Stad. Circa zestig laboranten, vertegenwoordigers en kantoorklerken krijgen een presentatie van een tactisch analist van de federale recherche in de stad. José Vega laat video’s zien die familieleden van ontvoerden krijgen opgestuurd. Abu Ghraib-achtige beelden van naakte, geblinddoekte ontvoerden die geschopt, geslagen, opgehangen of met een mes verminkt worden. De klassieke foto van de gekidnapte met een recente krant.

De toehoorders kreunen van afschuw bij een verzameling van afgesneden vingertopjes en oren. „De ontvoerders verminken hun slachtoffers vaak om te zorgen dat ze zich, eenmaal weer losgelaten, koest houden. Opdat ze niet naar de politie stappen of om ze ook na vrijlating nog geld af te blijven persen”, licht Vega toe.

Dan is het de beurt aan Rossana Wattnem. Voor Mexico Unido geeft zij praatjes hoe te voorkomen slachtoffer van een misdrijf te worden. Haar tips: Ga niet te laat over straat. Draag geen zichtbare sierraden. Haal de ‘baby-aan-boord’-sticker van de auto. Neem niet altijd dezelfde route tussen werk en huis. Zorg dat er niet te veel persoonlijke informatie over je op het internet is te vinden.

De zaal, die wel enthousiast is over alle andere adviezen, reageert sceptisch als Wattnem begint over aangifte doen. Onder anderen Enrique vraagt het woord. Hij draait nerveus op zijn bureaustoel. Wrijft de opkomende rode vlekken uit zijn nek. „Laatst werd ik overvallen”, begint hij nerveus. „Maar toen ik aangifte ging doen, werd ik behandeld alsof zelf een crimineel was. Ze lachten me uit. Zeiden dat ik het verzonnen had. U gaat uit van een niet-bestaande situatie.”

Wattnem: „Ik zeg ook niet dat we ons land zomaar veranderen. We kunnen onze hele geschiedenis er bij slepen. Van de Azteken tot het feit dat Mexico zeventig jaar [van 1929 tot 2000, red.] door één partij is geregeerd. Maar door geen aangifte te doen, geven we de misdaad helemaal vrijspel. We kunnen dit land ten goede veranderen. Volgens optimisten kost dat twintig jaar. Volgens anderen dertig jaar. Maar als we niks doen weten we zeker dat het slechter wordt.”

Na afloop weet Enrique nog niet of hij nog aangifte gaat doen. „Het zou het juiste, het goede zijn. Ik heb een dochtertje. Wellicht moet ik het goede voorbeeld geven.”