Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

'Angst voor Marokko remt het land af'

De relatie tussen Marokko en Nederland staat onder druk. Ten onrechte, vindt Marokko-kenner Paolo de Mas. „Koning Mohammed VI wil imams juist inzetten tegen extremisme.”

Paolo de Mas (Foto Otto Snoek) Paolo de Mas te Rabat, Marokko. foto: Otto Snoek
Paolo de Mas (Foto Otto Snoek) Paolo de Mas te Rabat, Marokko. foto: Otto Snoek Snoek, Otto

Als het over Marokko gaat reageert Nederland krampachtig. „Men ziet spoken en slaat wild om zich heen”, zegt Paolo de Mas. Na drie jaar als directeur te hebben gewerkt aan het opzetten van het Nederlands Instituut Marokko (Nimar) in Rabat, keert De Mas (60) terug naar Nederland. In Den Haag gaat hij vanaf begin volgend jaar het Marokko Instituut Nederland leiden. Het moet de Nederlandse tegenhanger worden van het Nimar, voor samenwerking met universiteiten, culturele instellingen en „iedereen die iets wil met Marokko”.

Vrijdag ontving De Mas, samen met oud-politici Hans Dijkstal en Ben Bot, in Den Haag een Marokkaans lintje van prinses Miriam, zuster van koning Mohammed VI. Een Nederlands lintje had hij al.

Het zijn geen makkelijke tijden voor de Marokkaans-Nederlandse verhoudingen. Pragmaticus De Mas zit er middenin. De presentatie van de Raad van de Marokkaanse gemeenschap in het buitenland (Conseil de la communauté marocaine à l’etranger, CCME), morgen en woensdag in Utrecht en Den Haag, vindt plaats in een sfeer van verdachtmakingen. De felle kritiek in Nederland – „de lange arm” van de koning – is volgens hem verkrampt. „Het idee van een soort vijfde colonne getuigt van weinig vertrouwen in de kracht van de Nederlandse samenleving. Ik vind het een zwaktebod. Natuurlijk is een officiële Nederlandse functie onverenigbaar met lidmaatschap van de raad. Maar PvdA-Kamerlid Khadija Arib, die bij het opzetten van de raad was betrokken zonder er lid van te worden, heb ik altijd verdedigd. Er is niets mis mee dat je je vrijwillig inzet voor je land van herkomst. Ik doe ook wel eens iets voor Italië.”

Vader De Mas emigreerde als ijsverkoper uit het Noord-Italiaanse Veneto naar Nederland. Ze waren de Marokkanen van de jaren vijftig. „Het beste wat je kon krijgen was het voordeel van de twijfel”, zegt De Mas. Als jonge sociaal-geograaf vertrok hij in de jaren zeventig voor onderzoek naar Marokko. Het waren de genadeloze tijden van staatsterreur onder het bewind van koning Hassan. Veel van de toenmalige linkse activisten zijn nu als vijftigers en zestigers onder de nieuwe koning weer actief in politiek en onderwijs. De cellen in Marokko worden nu bevolkt door moslimfundamentalisten. „Nu en toen: het zijn gelovigen.” Van koning Hassan had hij het lintje nooit geaccepteerd, zegt De Mas. Maar de tijden in Marokko zijn politiek, economisch en sociaal radicaal veranderd.

Nederlands beleid ten aanzien van de Marokkaanse migratie liet zich nooit veel gelegen liggen aan wetenschappelijke kennis, meent De Mas. Zijn oudere collega’s werden verguisd, omdat ze suggereerden dat de immigratie gereguleerd moest worden. „Arbeidsregulering was fascistisch, de grenzen moesten open blijven.”

Zelf onderzocht hij voor de toenmalige minister Pronk van Ontwikkelingssamenwerking de situatie in de Rif, waar de meeste migranten in Nederland vandaan komen. Zijn conclusies: de Riffijnen, in eigen land al behandeld als tweederangsburgers, zouden in Nederland niet makkelijk integreren. Geen verhaal dat Nederland graag hoorde. „Het idee dat meegenomen identiteit nog lang en hardnekkig invloed kon hebben, paste niet in de politiek correcte boodschap van die dagen.” Ook de aanbeveling om de immigranten snel Nederlands te leren viel fout. „Ik ben de ene helft van mijn werkzame leven bezig geweest uit te leggen dat er moeizame kanten aan de immigratie zijn. En de andere helft om te vertellen dat het ook weer niet zo negatief is.”

Ook het beleid inzake imams ging teloor in politieke correctheid. Nederland weigerde, in tegenstelling tot Frankrijk en België, imams uit het Marokko van Hassan II. „De gedachte was: fout bewind, dus foute boodschap.” Het gevolg was dat Nederland te maken kreeg met een ongecontroleerde stroom imams van veel radicalere, wahabitische snit. „Natuurlijk waren die Marokkaanse imams met Hassan verbonden, maar je wist in ieder geval wie er aan de touwtjes trok.” Met koning Mohammed VI dreigt het opnieuw verkeerd te lopen. „Terwijl de koning de kwaliteit van de imams inhoudelijk wil verbeteren en ze ook wil inzetten tegen extremisme.”

Nederland keert zich opnieuw af van Marokko, weer zijn de feiten ondergeschikt. „Nu wordt de negatieve perceptie gevoed door een groep jongeren tussen de 15 en 25 jaar in Nederland die de boel verziekt. Een probleem waar Marokko als zodanig niets mee te maken heeft.” Marokko bevindt zich volgens De Mas in een cruciale fase. De grotere vrijheid en economische veranderingen kunnen het land verder vooruit helpen. Of er volgt een terugval. „Als Nederland niet bereid is om Marokko te blijven steunen, dan stagneert de democratische en maatschappelijke ontwikkeling van het land. Daar is niemand mee geholpen.”