ZACHTE TECHNOLOGIE

J.M. Adovasio, Olga soffer en Jack Page De onzichtbare vrouw. De rol van mannen en vrouwen in de prehistorie. (vertaling van The Invisible Sex) uitgave Artemis & co, 300 blz, PRIJS 22,95 euro.

Alleen bij de mens wordt een baby geboren met zijn gezicht naar achteren gericht – een gevolg van de rare draaiing die het kind met zijn grote hoofd moet maken in het geboortekanaal. Nou en? Het heeft grote gevolgen. Alle andere primatenmoeders kunnen tijdens de baring zelf de baby verder naar buiten trekken. Als een mensenkraamvrouw dat zou doen, trekt ze het kind achterover en is er een enorm risico op schade aan de rug. Alleen al daarom heeft de kraamvrouw vrijwel altijd hulp nodig, een ingrijpende sociale consequentie. Het is maar een van de vele cruciale kleine feitjes in het mooie overzichtswerk De onzichtbare vrouw. De rol van mannen en vrouwen in de prehistorie. Het is een verrassend nuchter boek, dat niet de omgekeerde fout maakt van de oude patriarchale geschiedschrijving: juist de man onzichtbaar maken en de vrouw overdreven belangrijk. Natuurlijk heeft de vrouw niet eigenhandig de landbouw uitgevonden, natuurlijk is niet alle vooruitgang ondanks de mannen geboekt. Oké, de auteurs suggereren wel dat taal door vrouwen is ontwikkeld, en wel in het bijzonder door moeders. Maar goed, wie weet! En en passant is het ook een prima inleiding in de menselijke evolutie en de prehistorie.

Het boek begint met een retorische truc die direct duidelijk maakt wat het probleem is met de prehistorie. Fantasie, en dan nog vooral mannenfantasie. De auteurs dissen een aantal bekende scènes op en vertellen onmiddellijk wat er niet aan deugt. Maakten stoere jagers die kunstzinnige rotstekeningen in Lascaux? Nergens is een aanwijzing te vinden dat het niet de vrouwen waren die de tekeningen maakten.

Ongetwijfeld onder invloed van mede-auteur Olga Soffer, die een pioniersrol in dat onderzoek heeft gespeeld, is er in het boek veel aandacht voor de zachte vrouwelijke technologie: gevlochten riet en textielbewerking. Die zachte materialen waren niet bestand tegen de tand des tijds. Maar ze waren waarschijnlijk belangrijker dan die eindeloze reeks wel bewaard gebleven Acheulische stenen vuistbijlen die als mannelijke trofeeën in de musea liggen, maar waarvan het nut niet eens zo duidelijk is.