Wat als hij er nooit was geweest?

Wie nadenkt over de wereld waarin hij zijn partner nooit had gehad, is daarna veel gelukkiger, vonden Amerikaanse geluksonderzoekers.

Count your blessings, tel je zegeningen. Maar om een depri-gevoel te bestrijden, of om je gelukkig te voelen, werkt het veel beter om te bedenken hoe het zou voelen als je je zegeningen helemaal niet had gehad. Dat schrijven Amerikaanse psychologen deze maand in het Journal of Personality and Social Psychology.

Tel je zegeningen, is tegenwoordig ongetwijfeld het vaakst gegeven advies aan mensen die in de put zitten. Bedenk eens wat er allemaal wél goed gaat. Het werkt vaak. Maar niet altijd, bleek een paar jaar geleden uit onderzoek van Sonja Lyubomirsky (University of California, Riverside). “Ik gaf mensen de opdracht om regelmatig op te schrijven waar ze dankbaar voor waren”, vertelde ze destijds. “En dat bleek alleen te werken als ze het één keer per week deden. Telden ze drie keer per week hun zegeningen, dan wenden ze eraan.”

Hoe belangrijk het is om variatie aan te brengen in persoonlijke uitingen van dankbaarheid beschrijft ze in haar vorig jaar verschenen populair-wetenschappelijke boek The How of Happiness. Dan weer eens een brief schrijven, dan weer eens aan iemand vertellen wat er allemaal goed gaat, het in een dagboek schrijven of zelfs in een foto- of schilderproject verwerken. Dan went zo’n ‘opdracht’ minder snel.

Maar mensen wennen niet alleen aan de opdracht – ze wennen ook aan alles wat goed gaat. Dus als ze voor de zoveelste keer bedenken hoe gezegend ze zijn met zulke fijne ouders en zo’n geweldige partner, zal dat niet zo’n groot effect hebben als toen ze dat de eerste keer deden – ook al aquarelleren ze hun gevoelens of bouwen ze er een website over. Misschien voelen ze zich dan zelfs wel slechter, klunziger, omdat ze zo hun best doen om positief te denken terwijl het niet werkt. Reden voor een ander team Amerikaanse psychologen zich af te vragen of mensen zichzelf de goede dingen in het leven ook kunnen ontwennen.

NADENKEN

Als ze zich nou eens niet wentelden in het besef hoe heerlijk het is dat ze hun partner hebben ontmoet, maar in plaats daarvan uitgebreid zouden nadenken over hoe het zou zijn als ze hun partner nooit hadden leren kennen? Dat blijkt dus veel beter te werken, is nu ontdekt. Mensen die moesten beschrijven hoe ze hun partner gemakkelijk hadden kunnen mislopen, waren daarna veel tevredener over hun relatie dan mensen die moesten beschrijven hoe ze aan hun partner waren gekomen. (Voor de cynici: alle deelnemers aan het onderzoek hadden een gelukkige relatie. Niemand wilde de partner écht kwijt.)

De onderzoekers noemen hun resultaat het ‘George Bailey-effect’, naar de hoofdpersoon uit de film It’s a Wonderful Life (1946). Bailey is daarin een suïcidale man die tot inkeer komt na een fictieve rondleiding door een wereld waarin hij nooit geboren zou zijn.

De deelnemers aan het onderzoek (studenten en stafleden van de Universiteit van Virginia) hadden van tevoren niet gedacht dat het prettig zou zijn hun partner tijdelijk weg te denken. Toen aan een andere groep mensen gevraagd werd wat ze liever zouden doen, vertellen hoe ze hun partner hadden ontmoet of vertellen hoe het zou zijn als dat nooit was gebeurd, kozen veertien van de zestien voor het eerste. “Ik voel me altijd zó goed over onze relatie wanneer ik dat verhaal heb verteld”, zei er een.

Maar deze persoon had zich dus misschien nog beter kunnen voelen als hij een ander verhaal verteld had. Het is alsof je jezelf vergelijkt met iemand die slechter af is dan jij, schrijven de onderzoekers, maar dan ben je het zelf – een zieliger versie van jezelf.

STEMMING

Mensen komen zelf niet zo snel op het idee om dat te doen, schrijven de psychologen. Ze weten dus ook niet dat het hun stemming zal verbeteren. Dat gebeurt wel, omdat hun partner met wie ze al twintig jaar zijn er bijvoorbeeld weer verrassend door lijkt. Dat is volgens de onderzoekers de crux.

Twee van de onderzoekers zijn bekend bij lezers van populair-wetenschappelijke psychologieboeken. Timothy Wilson maakte in zijn boek Strangers to Ourselves (2002, vertaald als Vreemden voor onszelf) duidelijk dat mensen de echte oorzaken van hun beslissingen meestal niet kennen omdat die onbewust zijn. E. Daniel Gilbert schreef in Stumbling on Happiness (2006; vertaald als Stuiten op geluk) dat mensen verwachten dat emotionele gebeurtenissen in de toekomst nog veel meer impact zullen hebben dan daadwerkelijk het geval is.

Nee, ze hebben nog niet onderzocht wat er gebeurt als je drie keer per week je zegeningen wegdenkt. Ze verwachten dat één keer per week een beter effect heeft, net als bij het zegeningen tellen, schrijft eerste auteur Minkyung Koo in een e-mail. En ze verwachten ook dat eenmaal wekelijks wegdenken op de langere termijn een beter effect heeft dan wekelijks je zegeningen tellen. Maar dat onderzoek moeten ze nog doen.

MEDITATIECURSUS

Het wegdenken van goede dingen heeft maar een klein effect, schrijven de onderzoekers over hun eigen onderzoek. Maar in een ander artikel in hetzelfde nummer van Journal of Personality and Social Psychology waarin het onderzoek staat, tonen andere onderzoekers aan hoe belangrijk het regelmatig ervaren van positieve gevoelens kan zijn. Ze lieten mensen een meditatiecursus volgen waarin hun geleerd werd om meer warme gevoelens voor zichzelf en anderen te ervaren (‘loving kindness meditation’). Na een aantal weken gebeurde dat ook, en door die alledaagse gevoelens leerden de deelnemers zichzelf meer te accepteren, meer steun van anderen te ervaren, een duidelijker doel in het leven te voelen en de toekomst positiever te zien – en ze werden minder vaak ziek. Dat alles bij elkaar verbeterde duidelijk de kwaliteit van hun leven, oftewel: ze werden gelukkiger en voelden zich minder vaak gestresst en depressief.