Virusmedicijn laat de afweer geïnfecteerde cellen vernietigen

Een nieuw antiviraal medicijn breekt radicaal met de oude aanpak van virusziekte die direct tegen de virusdeeltjes zijn gericht. De uitvinders denken dat het middel tegen een groot aantal verschillende virussen werkt. Bovendien kunnen de ziekteverwekkers er niet resistent tegen worden, aldus de ontwikkelaars van de universiteit van Texas en het bedrijf Peregrine Pharmaceuticals (Nature medicine, online 23 november).

Virussen kunnen resistent worden tegen medicijnen die een onderdeel van hun structuur of stofwisseling blokkeert. Door mutaties veranderen virussen voortdurend hun structuur, of omzeilen de geblokkeerde stap in hun stofwisseling, zodat er resistente stammen ontstaan.

Het nieuwe medicijn valt echter niet het virus zelf aan. Het markeert cellen die door het virus zijn geïnfecteerd. Die cellen worden vervolgens door het afweersysteem vernietigd, inclusief aanwezige en ontsnapte virusdeeltjes.

Het is allemaal gebaseerd op een verandering die een celmembraan ondergaat als een virus de cel infecteert. Zo’n membraan bestaat uit twee lagen lipiden. Dat zijn vetachtige moleculen waarvan veel verschillende soorten in het membraan voorkomen. Eén van die lipiden, fosfatidylserine, zit normaal gesproken alleen in de binnenste laag. Bij een cel die door een virus is geïnfecteerd, verschijnt fosfatidylserine echter ook aan de buitenkant.

Het nieuwe middel, bavituximab, is een antistof die aan fosfatidylserine bindt, waarop het immuunsysteem reageert en de cel vernietigt. De onderzoekers hebben het middel nog niet uitgebreid bij mensen getest. Wel bij cavia’s en muizen. De cavia’s kregen een dodelijk hoeveelheid Pichinde-virus ingespoten. De helft van de dieren genas na een injectie van bavituximab. Dieren die een nepmiddel kregen, gingen allemaal dood.

Het Pinchide-virus veroorzaakt hoge koorts en bloedingen en is door het Pentagon op de lijst van mogelijke bioterroristische wapens gezet.

Bavituximab bleek muizen te beschermen tegen het cytomegalovirus, waar transplantatie- en aidspatiënten vaak mee kampen. Bavituximab wordt momenteel getest bij patiënten met hepatitis C. Het lijkt veilig te zijn en de hoeveelheid virus in het bloed loopt duidelijk terug. Huup Dassen