'Maar één burgervader weigerde smeergeld'

EU-nieuwkomer Roemenië houdt komende zondag verkiezingen. Ondanks de financiële crisis blijft de economie er groeien. De kloof tussen arm en rijk groeit mee.

In de snijdende kou rond het Gara de Nord, één van de kopstations in Boekarest, loopt de Nederlander Jakob Cornielje met zakken brood, fruit en flesjes cola. Hij is er drie avonden in de week, om de zwerfkinderen te helpen. Cristina, een van zijn vaste ‘klantjes’, krijgt van Jakob een paar appels die ze snel in haar jas wegstopt. Daarna haalt ze een plastic zakje met zilververf tevoorschijn en zet het aan haar mond. Cornielje: „Ze inhaleren de verflucht, om te vergeten.”

Ruim een jaar geleden vestigde Cornielje, een kaasboer uit Bodegraven, zich in Roemenië om er een nieuw bestaan op te bouwen. De kaasverkoop, vooral binnen de internationale gemeenschap in Boekarest, loopt goed. Daarnaast rijdt hij door de stad met een oliebollenkraam. In zakenwijk Pipera, bij het vliegveld, heeft hij rond lunchtijd het meeste succes. „Maar ik wil ook wat teruggeven aan de Roemeense samenleving,” zegt Cornielje. „In dit land droomt iedereen van snel rijk worden. Maar naar deze jongeren, de verliezers van de veranderingen, wordt niet omgekeken.”

Roemenië (22 miljoen inwoners), dat zondag parlementsverkiezingen houdt, kent al negen jaar op rij een onstuimig groeiende economie. Ondanks het slechte imago – corruptie en zwak openbaar bestuur – vestigen veel West-Europese bedrijven zich in het ‘goedkope’ Roemenië dat op 1 januari 2007 toetrad tot de EU.

Het gaat hier hard, ondanks de financiële crisis, zeggen analisten. Maar wat te doen met de nieuwe welvaart? Hoe moet die eerlijk worden verdeeld? Bij de verkiezingen spelen die vragen nauwelijks een rol, zegt Cristian Ghinea, politiek redacteur van het gerenommeerde weekblad Dilema Veche. „Kortetermijndenken en populisme domineren de campagnes.”

De strijd gaat tussen de liberale regeringspartij PNL van de zittende premier Calin Tariceanu, de postcommunistische PSD en de democraten (PD-L) van president Traian Basescu.

Voor het eerst stemmen de Roemenen niet op een partij, maar op een kandidaat namens een partij in hun kiesdistrict. Het nieuwe kiesstelsel is ingevoerd om de politiek transparanter te maken, zegt Ghinea. „Gekozen politici kunnen zo direct worden afgerekend op hun presteren. Een mooi idee, als je er van uitgaat dat Roemenië veel capabele kandidaten en geïnformeerde burgers heeft. Dat is helaas niet het geval.”

De meeste hoogopgeleide jongeren stemmen niet, zegt de Belgische consultant Harald Hauben. „Wat hebben ze er te zoeken? Er is zelfs een kiesdistrict waar je moet kiezen tussen een beroemde bokser en een zangeres, allebei zonder enige politieke ervaring.”

Al tien jaar is Hauben in Roemenië actief met de uitvoering van sociale projecten, gefinancierd met Europees geld, zoals de bouw van tehuizen voor gehandicapten. Hauben: „Maar voor Roemeense politici heeft sociaal beleid geen enkele prioriteit. De economische wildgroei resulteert in enorme scheefgroei. Niet alleen op het platteland tref je schrijnende armoede aan, maar ook onder ouderen in de steden die met heel weinig moeten zien te overleven.”

Armoedebestrijding, verbetering van gezondheidszorg en hervorming van het onderwijs hadden dé campagnethema’s moeten zijn, volgens Hauben. „Maar ze laten het liggen.”

Politici en zakentycoons investeren liever in media, zegt Ghinea. „De media zijn hun instrumenten, om zich af te schermen tegen aanvallen van buitenaf.”

Het rokerige redactielokaal van Dilema is gevestigd in een oude villa in Boekarest. Aan de wand hangen foto’s van Dilema-oprichter Andrei Plesu, oud-politicus, hoogleraar en kritisch essayist. Lange tijd genoot het blad dezelfde reputatie als die van haar oprichter: onafhankelijk, luis-in-de-pels. Maar Dilema viel onlangs in handen van Roemenië’s rijkste man Dinu Patriciu, eigenaar van energiegigant Rompetrol en tevens beste vriend van premier Tariceanu. „Het is ons overkomen,” zegt Ghinea. „Natuurlijk voelt het niet goed, maar om onafhankelijk te blijven als journalist voer je hier elke dag opnieuw strijd. Daaraan zijn we gewend.”

Van redactionele bemoeienis door tycoon Patriciu heeft Ghinea nog niets gemerkt. Wel vraagt hij zich af wat de rol van de Roemeense media nog is. Een journalist van dagblad Romania Libera ging recent undercover naar de provincie waar hij zich voordeed als assistent van een niet bestaande politieke kandidaat. Met verschillende burgemeesters onderhandelde hij over de prijs voor het manipuleren van de uitslag, in het voordeel van zijn verzonnen kandidaat. Ghinea: „Slechts één burgemeester weigerde steekpenningen, en geen van de burgemeesters vroeg zich af wie nou toch die kandidaat was.” Maar nog fascinerender, zegt Ghinea, is het feit dat de publicatie zonder gevolgen bleef. „Het toont de machteloosheid van Roemeense media aan.”

In een parkje tegenover Gara de Nord buigt Jakob Cornielje zich tegen middernacht over een geopende rioolput. Met een aansteker licht hij bij. Doodse stilte. „Ze liggen misschien al te slapen.” Zodra het winter wordt slapen de zwerfkinderen in het riool, daar loopt ook de stadsverwarming langs.”

Even later komt er op Jakobs mobiel een sms’je binnen. ‘Morgen dertig oliebollen graag. Mag bevroren. Groet, Hankie.’ „En zo rij ik morgen weer met oliebollen naar een Nederlandse expat,” grijnst Jakob. „Dit is een land van uitersten.”