'Het is veel te vroeg voor grote ingrepen'

De VVD propageert in haar vernieuwde beginselen een kleine krachtige staat. Maar de liberalen steunen de nationalisering van banken. Heeft de economie ook hulp nodig? „Geen paniek nu. ”

„Als de auto nog in de slip is moet je niet aan het stuur gaan hengsten en op de rem gaan staan.”

De leider van de liberale oppositie, Mark Rutte, vindt het veel te vroeg om in te grijpen in de economie. „Geen paniek. We staan nog helemaal aan het begin. Je moet nu niet doen wat je misschien in fase drie of vier van de crisis moet doen. Ik ben huiverig voor grote romantische ingrepen en om de staatsman te willen spelen.”

Hoe gaat de VVD de economie dan redden?

„De economie kán je niet redden. Iedereen die ik spreek heeft het over problemen in de kredietverlening. Ik ken voorbeelden van gezonde bedrijven die daardoor dreigen om te vallen. Dat verwijt ik de banken niet. Ik begrijp hun bezorgdheid, daar hebben ze goede redenen voor. Ik vond het wel onverstandig hoe bankiers zich afgelopen week in de Tweede Kamer opstelden. Ze toonden geen begin van zelfreflectie, geen begin van zelfkritiek. Terwijl Bos en Balkenende nu in samenwerking met de bankiers een intelligent plan moeten ontwikkelen om de kredietverlening weer op gang te brengen.”

Wat is dat intelligente plan?

„Dat heb ik hier niet klaar liggen, ik zit niet in het kabinet. Maar de meeste aandacht moet uitgaan naar het herstel van vertrouwen tussen de banken onderling, en tussen banken en bedrijven.”

Hoe zou u het zelf invullen?

„De garantieregeling voor leningen werkt niet, die moet veranderen. Het is ook verkeerd dat een leasebedrijf daar gebruik van mag maken. Versterk de exportkredieten en stimuleer banken om een scheiding aan te brengen tussen de goede en slechte leningen die ze hebben. Dat is veel beter dan om nu al te komen met werktijdverkorting. Dat is bedoeld voor grote rampen. Daarmee loop je het risico de normale werking van de economie te verstoren. Het hoort er bij dat zwakke bedrijven omvallen. Vind ik het leuk? Nee, maar het is wel all in the game, onderdeel van de vrije markt.”

Maar werkgevers waarschuwen toch dat het zeer slecht gaat?

„Dat is de polder. De overheid mag zich niet met hen bemoeien, maar zodra het even fout gaat, staan ze op de stoep voor steun. Het kabinet trapt in de val van de polder. Dat vind ik psychologisch onverstandig. Als je zo stoer wil ingrijpen, wees dan een vent en breek je eigen begroting open.”

En de plannen van de Europese Commissie om de economie met 200 miljard euro aan te jagen?

„Dat zegt me helemaal niets. Het is symboolpolitiek. Oude plannen in een nieuwe verpakking, allemaal bureaucratie. Bos moet juist veel duidelijker stelling nemen tegen het loslaten van de afspraken in het Stabiliteits- en Groeipact. Wij nemen gigantisch risico’s door dat nu los te laten.”

Bent u een pactfundamentalist?

„Nee, maar ik denk wél dat het toegestane begrotingstekort van 3 procent al te ruim is. Door de vergrijzing met toenemende zorgkosten en AOW-kosten hadden er al meer buffers moeten worden aangelegd. Die rekening moet wel betaald worden. Landen met een zwak begrotingsbeleid en met een cultuur waar de overheid een grote rol wordt toegedicht, zoals Frankrijk en Italië, moet je niet de ruimte geven.”

De grootste oprekkers van de begrotingsdiscipline zitten in Washington en Londen. Het zijn juist de Angelsaksische landen die nu hun economieën stimuleren door hun tekorten te laten oplopen.

„Amerika is niet alleen het land van de vrije markt. Dat ligt veel genuanceerder. Neem de auto-industrie. General Motors is een van de slechtst geleide bedrijven ter wereld, die produceren bagger. Die auto’s zijn technologisch inferieur aan alles wat uit Japan, Duitsland of Frankrijk komt.”

Kortom, u wilt liever bezuinigen op het moment dat de economische groei kentert. Dat is toch procyclisch beleid dat een neerwaartse spiraal versterkt?

„Nee, je moet dat intelligent doen. Gratis schoolboeken, dat soort onzin, kun je meteen schrappen. Stop uitgaven die weinig effect hebben op economie, bijvoorbeeld extra uitgaven aan ontwikkelingssamenwerking en de verhoging van WAO-uitkeringen. Combineer dat met lastenverlichting, de verlaging van de overdrachtsbelasting voorop, en haal belemmeringen weg voor investeringen in de infrastructuur. Zo creëer je lucht in de samenleving. Je moet zoeken naar de kleinst mogelijke ingrepen die het grootst mogelijke effect hebben.”

U heeft kritiek op de werktijdverkorting en steun aan LeasePlan. Dat zijn toch maar kleine onderdelen van de plannen?

„Nee, dat is niet klein. Het gaat om het signaal. Je zegt daarmee tegen de samenleving: kom maar hoor, er is hier een vangnet. Daar is het veel te vroeg voor. We hebben nog helemaal geen zicht op de economische toestand. Wordt het erger, dan kun je dat later altijd nog doen. Ik ben de laatste die zegt dat het allemaal wel zal meevallen. Ik ben bereid mijn hele denken ter discussie te stellen en draconische maatregelen te steunen als dat nodig is. Maar nu nog niet.”