'Burgerij lynchte gebroeders De Witt'

De menigte die op 20 augustus 1672 de gebroeders Johan en Cornelis de Witt lynchte, bestond uit gegoede burgers, leden van de Haagse schutterij. De moord was niet het werk van ‘redeloos gepeupel’, maar een bewuste politieke afrekening.

Dat staat in het proefschrift Printed Pandemonium, waarop historicus Michel Reinders deze week promoveerde aan de Erasmus Universiteit. De stedelingen die in het Rampjaar te hoop liepen tegen de regenten waren volgens hem geen marionetten van Willem III, prins van Oranje, maar hadden een eigen agenda.

Historici waren lang van mening dat Willem III zich van zijn politieke tegenstanders ontdeed door de volkswoede te bespelen. Uit Reinders’ dissertatie blijkt dat de burgers van Holland, gezien de militaire dreiging, Willem als bevelhebber wilden, maar verder hun eigen politieke spel speelden.

Reinders las 1600 pamfletten die in 1672 zijn gedrukt. Deels was dit propaganda van zittende regenten en de prins, maar het merendeel bestond uit ‘gedrukte rekesten’ met de eisen van een autonome burgerbeweging. Deze burgers waren niet ‘redeloos’, zoals generaties schoolmeesters beweerden, maar hadden een politiek programma: goed en gecontroleerd bestuur en vervanging van onbekwame regenten.

Rampjaar 1672: Wetenschap