Wat verdwijnt is de unieke foto

Direct-klaarfotografie ten einde? Dat lijkt er niet op. De traditionele polaroidcamera's en films verdwijnen weliswaar, maar inmiddels heeft het bedrijf de nieuwe instantfotografie uitgevonden: de PoGo (Polaroid to Go). In 60 seconden een foto aan je vrienden kunnen laten zien, dat is haast nog sneller dan de oude polaroid. Niet uit een camera, maar uit een zakprintertje.

Heel simpel: je sluit je digitale camera of je mobieltje aan op een printer die iets groter is dan het mobieltje zelf, dat kan met blue tooth of kabel. Je zet hem aan, drukt op een knop en 60 seconden later heb je een print van van 5 bij 7,6 centimeter, als sticker.

Inkt wordt er niet gebruikt, dus verlopen de kleuren ook niet als hij nat wordt buiten. De PoGo maakt gebruik van kleurkristallen die met warmte worden omgezet tot een groot kleurenspectrum op papier.

Een geweldig hebbeding natuurlijk, maar vervangt het de oude polaroid? Op het eerste gezicht wel: je hebt ter plekke een foto, die er snel uitrolt. En wellicht krijgt de PoGo dezelfde cultstatus als de oude polaroid: je kan je foto overal op stickeren, de kleuren neigen naar jaren zestig prints, en er zullen altijd creatievelingen zijn die uit zo’n printer iets halen wat de fabrikant nooit bedacht of bedoeld heeft.

Maar als je even verder nadenkt dan haalt de nieuwe het niet bij de oude. De polaroidcamera was een camera en printer tegelijkertijd. Bovendien is elke foto bij de oude polaroid een uniek exemplaar. Werd dat vroeger soms als nadeel ervaren, tegenwoordig is polaroidfoto bijna een kunstwerk op zich. Net als in de schilderkunst. Bij de instant-PoGo-print kan je wel honderd keer dezelfde foto uitprinten. En die jaren zestig kleuren kan je ook wel in photoshop maken. Kunst is de spiegel van de tijd, de PoGo is dus eigenlijk gewoon kitsch.

De ontwikkeling van de polaroid

begon met een vraag van de dochter van Edwin Land, de oprichter van Polaroid (1936). Zij duldde het niet dat de vakantiefoto’s pas weken na hun vakantie te zien zouden zijn. Land, die ingenieur was, had in 1928 het synthetische polarisatiefilter ontwikkeld, waar zonnebrilglazen en fotolenzen mee werden gemaakt.

In 1948 kwam hij op de proppen met zijn eerste instantfilmcamera: de Landcamera 80b. Die camera produceerde een zwart-wit polaroidnegatief waartegen het positief, de foto, meteen op hetzelfde formaat mee ontwikkeld werd. Om de foto te bewaren moest fixeer worden gebruikt. De gebruiker hoefde dus niet meer te wachten op een ontwikkellaboratorium. Bij de latere ontwikkeling van de polaroidcamera's werd het negatief afgeschaft en kwamen de foto’s direct-klaar uit het apparaat: geschoten, ontwikkeld èn gefixeerd in een paar minuten.

In 1960 introduceerde polaroid de eerste camera met een autofocussysteem. In 1963 werd kleur ingevoerd. Vooral in de jaren zestig en zeventig zijn heel veel verschillende modellen camera’s gemaakt, zoals de SX-70, de meest geroemde van alle exemplaren, omdat deze opvouwbaar is en zelf scherp te stellen valt van 0,40 m tot oneindig.

Niet alleen de professional, maar ook de amateur schafte de polaroidcamera aan. Het topjaar was 1991. Het bedrijf verkocht toen voor bijna drie miljard dollar aan instantcamera’s en films. Eind jaren negentig probeerde de fabrikant te vernieuwen met de invoering van de i-zone, een pocketcamera waar portretformaat fotootjes uitrollen.

Maar het werd steeds drukker op de markt voor instant- en andere ‘afwijkende’ fotografie. De digitale fotografie kwam op: voortaan maakt iedereen net zoveel instantfoto's als hij wil en bekijkt het resultaat meteen op een schermpje. En voor wie nog hecht aan films die doorgespoeld en ontwikkeld moeten worden, en toch origineel wil zijn, is er een tegenbeweging van talrijke ‘ouderwetse’ camera's met afwijkende kenmerken.

Zoals de Lomo, een van origine Russische camera met plastic lens, waarvan steeds meer alternatieve versies op de markt kwamen: gekke lenzen, mogelijkheid tot meer afbeeldingen enzovoorts. dubbele afbeeldingen etc.

Polaroid heeft geprobeerd hier op in te spelen met de i-zone, maar de fans bleven vooral de oude camera’s van stal halen. Polaroid heeft de slag verloren: sinds 2006 worden er geen camera’s meer gemaakt en in februari van dit jaar sloot de laatste polaroid-filmfabriek ter wereld, in Enschede, zijn deuren. De voorraad films die er nog is, raakt langzaam op.

En daarmee het einde van de direct-klaarfotografie? Het lijkt er wel op. Tenzij de geruchten waar zijn dat de polaroidfabriek in Enschede toch weer in productie gaat. En wat betekent de nieuwe website www.polapremium.com, die zich ‘the new home of instant photography’ noemt en vandaag open gaat?