Vilein, kritisch en 'n tomeloze energie

De „getalenteerde, maar niet altijd even makkelijke puber” Paul de Leeuw viert morgen zijn 25-jarig jubileum als artiest. Met een marathonshow, en nog meer nieuwe programma’s.

Paul de Leeuw maakt nog tot mei zijn wekelijkse zaterdagavondshow Mooi! Weer de Leeuw. Daarna komt hij met de herstart van zijn comedyserie Seth & Fiona waarvan de eerste afleveringen uit 1994 dateren. Maar al eerder, in februari, begint bovendien een nieuwe versie van het aloude Top of flop uit de jaren zestig waarin een door De Leeuw aangevuurd panel zich uitspreekt over de hitkansen van nieuw poprepertoire. „’t Is wel veel ja”, geeft hij desgevraagd toe, „maar het is een kwestie van goed verdelen.”

Ongeduld, ongedurigheid en een tomeloze energie zijn al 25 jaar lang het handelsmerk van Paul de Leeuw, sinds hij in 1983 debuteerde op het cabaretfestival Cameretten. De finale haalde het robbedoesachtige entertainertje niet (daarin stonden dat jaar de andere nieuwelingen Brigitte Kaandorp en Hans Liberg), maar wel gaf de jury hem de persoonlijkheidsprijs.

De dezer dagen verschenen dvd-box met meer dan 25 uur archiefmateriaal Een kwart eeuw Paul de Leeuw opent, na wat amateurfilmpjes uit zijn kindertijd, met een nooit eerder vertoonde registratie van dat Cameretten-optreden. Daarin is De Leeuw, op 21-jarige leeftijd, al te zien in zijn tragikomische creatie Annie de Rooy die twee jaar later ook het hoogtepunt vormde van zijn eerste theaterprogramma. Na die première werd hij in deze krant geprezen als „een aangename aanwinst in het lastig te etiketteren gebied tussen cabaret en beschaafd amusement”.

Nadien heeft Paul de Leeuw nog drie andere theatervoorstellingen gemaakt, en ook speelde hij diverse toneel- en musicalrollen. Maar dat de televisie zijn voornaamste werkterrein zou worden, wist hij al snel. Terwijl veel andere cabaretiers nooit helemaal konden wennen aan de tv-camera’s, zei De Leeuw al in 1990 in een boekje over de Cameretten-geschiedenis: „Wat ik geleerd heb, is een programma maken met televisiemensen om me heen. Je moet je absoluut omringen met mensen die er verstand van hebben.” Hij maakte in die tijd De schreeuw van De Leeuw, de eerste programmaformule die recht deed aan zijn talent om voorbereide programmaonderdelen te combineren met impulsieve invallen. Een wekelijks tv-programma, waarbij een zwakkere aflevering snel door de vingers wordt gezien, leent zich beter voor zulke geïmproviseerde momenten dan een theatervoorstelling, waarvan de inhoud een seizoen lang vaststaat.

Tumultueus was De Leeuws tv-carrière tot dusver wel. Niet alleen omdat hij volgens veel kijkers vaak te ver ging met zijn vileine kwinkslagen en achteraf soms zelfs met excuses kwam, maar ook door zijn openlijke kritiek op het tv-bestel – en op de zender Nederland 1 die hij „hopeloos verouderd” noemde, hoewel hij zelf (met bijna 2 miljoen kijkers per week) een van de grootste kijkcijferkanonnen op die zender is. VARA’s programmadirecteur Frans Klein omschreef hem bij de presentatie van de dvd-box, in De Leeuws eigen studio in Almere, dan ook als „een getalenteerde maar niet altijd even makkelijke puber”. Tot een blijvende breuk heeft dat echter nooit geleid. Na een mislukt uitstapje naar de NCRV werd hij door de VARA weer met open armen ontvangen. VARA-voorzitter Vera Keur sprak ten overstaan van haar topcoryfee over „dat aaibare waardoor je met zo veel weg kon komen”. En ze voegde eraan toe dat ook andere omroepen veelvuldig hebben gepoogd hem tot een transfer te bewegen: „Er was altijd wel een hogere bieder.”

De kortgeleden met een Televizierring bekroonde Paul de Leeuw viert zijn 25-jarig jubileum morgenavond met een twaalf uur durende marathonuitzending tot zondagochtend half 9. Waarna hij vrijdag nog een speciale Sinterklaasaflevering van anderhalf uur maakt – om na een korte winterstop met drie verschillende programmaseries terug te komen.