Ochlocratie

Hoewel ik een overtuigd democraat ben en geen betere staatsvorm zou kunnen verzinnen dan de parlementaire democratie, kent het systeem een inherente zwakte, een aangeboren ziekte, die al door Aristoteles is benoemd en gediagnostiseerd. Democratie kan omslaan in ochlocratie: de heerschappij van het volk kan ontaarden in de heerschappij van het plebs, van de straat en van de onderbuik.

Dat is het moment waarop populisten de macht grijpen. Een schurk als Berlusconi, die regeert om zijn persoonlijke belangen te dienen, presteert het door zijn macht over de media om ongekend populair te blijven. Maar de tendens naar ochlocratie is niet altijd zo zichtbaar als in Italië. Soms is het een onderhuids, sluipend proces en in dat opzicht is Nederland een schoolvoorbeeld. Het probleem met onze populisten is niet dat ze de macht hebben gegrepen en evenmin is het waarschijnlijk dat ze dat zullen doen, maar dat zij de politici van gevestigde partijen zenuwachtig maken. Dat is de ellende met de democratie: de politici denken veel te veel aan hun kiezers. Ze proberen niet om hun kiezers van hun standpunten te overtuigen, maar ze nemen standpunten in waarvan ze denken dat ze door hun kiezers worden gedeeld.

Het duidelijkste voorbeeld is het integratiebeleid. Populisten als Bolkestein, Fortuyn, Wilders en Verdonk hebben een klimaat geschapen waarin iedereen doodsbang is voor Marokkanen. Politici van gevestigde partijen doen niet hun best om het tij te keren, maar roepen in plaats daarvan zelf ook steeds harder om stevige maatregelen tegen Marokkanen.

Het was ooit links beleid om niet te stigmatiseren, maar om de oorzaken van integratieproblemen aan te pakken. Maar nu pleit zelfs de PvdA, in een ver verleden een linkse partij, voor een keiharde aanpak van kutmarokkanen, compleet met buurtverbod. Dat staat in de discussienota De vrijblijvende aanpak voorbij, die deze week is gepubliceerd. Vervolgens is het CDA weer gedwongen om nog rechtser te zijn en huwelijksmigratie alleen nog toe te staan aan mensen met vakdiploma’s die twee talen spreken. Een diploma om te mogen trouwen. Maar alleen verplicht voor Marokkanen.

Ilja Leonard Pfeijffer