Mumbai (Bombay) is veel meer dan zomaar een stad

Mumbai is een stad met veel geld, tomeloze energie en vol belangrijke symbolen.

Het Taj Mahal Hotel is gebouwd door de baas van Tata, Indiaas grootste bedrijf.

Wie in de plakkende hitte van Mumbai (Bombay) arriveert, raakt onherroepelijk onder de indruk van de grenzeloze energie van haar veertien miljoen inwoners. Van de rijkste zakenlui in westerse maatpakken en de grootste criminele bendeleiders tot de armste straatventers, iedereen is bezig en iedereen heeft haast. Terwijl hoofdstad New Delhi het ietwat nukkige temperament van zijn talrijke ambtenaren uitstraalt, en Calcutta vanouds ten prooi is aan een zekere lethargie, bruist Mumbai dag en nacht.

Het is een stad waar veel, zo niet alles om geld draait. De belangrijkste beurs van het land en de Indiase centrale bank zijn er gevestigd. Daarnaast vormt de stad het hart van Bollywood, de succesvolle Indiase filmindustrie en een geliefd investeringsobject voor de bazen van machtige criminele netwerken.

De aanslagen hadden plaats in het oude centrum op de zuidpunt van het tamelijk smalle schiereiland waarop de stad is gebouwd. Vooral het monumentale Taj Mahal-hotel met zijn fraaie uitzicht op de Arabische Zee heeft een belangrijke symbolische waarde. Het is – op enige afstand gevolgd door het Oberoi Hotel – dé ontmoetingsplaats voor welvarende Indiërs en buitenlanders. Wie er binnenwandelt belandt in een koele wereld van geld, luxe en grandeur. Veel mensen associëren de Taj, zoals het vaak kortweg wordt genoemd, met de Britse koloniale overheersing. Ten onrechte. Het werd opgetrokken door Jamsetji Tata, grondlegger van India’s grootste bedrijf. Als niet-westerling was hij niet welkom in het belangrijkste hotel ter stede. Toen bouwde hij zijn eigen hotel.

Vlak naast de Taj staat The Gateway of India, een poort die werd gebouwd om de Britse koloniale heersers met veel ceremonieel te verwelkomen. Hierdoor vertrokken de laatste Britse militairen in 1947 bij India’s onafhankelijkheid. Het is een geliefd punt voor toeristen maar ook voor gewone families, die genieten van de zonsondergang.

Ook het imposante Victoria Terminus-stationsgebouw, sinds enkele jaren herdoopt in Chhatrapati Shivaji Terminus, spreekt tot de verbeelding. Het werd in de negentiende eeuw gebouwd in een stijl die een mengsel is van Gotische kathedralen en paleizen van Moghul-keizers. De naamswijziging gebeurde onder druk van de machtige lokale hindoepartij Shiv Sena, de partij die er ook voor zorgde r dat Bombay nu Mumbai heet, al blijven velen Bombay zeggen.

Mumbai kent ook uitgestrekte sloppenwijken. In de grootste, Dharavi, onthutsend goed zichtbaar voor landende vliegtuigpassagiers, wonen alleen al een miljoen mensen. Niet allen onder even slechte omstandigheden overigens. De sloppenwoningen variëren van relatief comfortabele huizen met airconditioning en televisie, tot stinkende stulpjes voor de armsten, vaak gelukszoekers uit de dorpen.

De aanhoudende immigratie is een bron van kracht én van spanningen. Hoewel de stad als handelscentrum vanouds liberaal en verdraagzaam is, is het de laatste vijftien jaar tot heftige confrontaties tussen radicale hindoe’s en moslims gekomen. Zowel Shiv Sena als radicale moslimorganisaties, al dan niet uit het buurland Pakistan, roeren graag in dit potje. Mumbai is de laatste jaren herhaaldelijk door terroristische aanslagen getroffen, soms nog bloediger dan die van gisteren, maar steeds weer veren de bewoners op. Wie in de stedelijke jungle van Mumbai kan leven, is niet makkelijk klein te krijgen.