Malcolm Gladwell verklaart vooral zijn eigen succes

Malcolm Gladwell: Outliers. The Story of Succes. Penguin, 309 blz, € 17,65. Vertaald als Uitblinkers door Marjolijn Stoltenkamp . Contact, 320 blz, € 18,95.

Op Wikipedia staat een lijst van de rijkste mensen die ooit geleefd hebben, met hun geschatte vermogen omgerekend naar hedendaagse dollars. Het is een gemêleerd gezelschap. John D. Rockefeller staat op 1 (318,3 miljard), tsaar Nicolaas de Tweede op 3 (253,5 miljard), Cleopatra op 21 (95,8 miljard) en Bill Gates op 37 (58 miljard).

Bij nader inzien is de lijst toch niet zó gevarieerd, want maar liefst 14 van de 75 rijkste mensen aller tijden blijken te zijn geboren in de VS tussen 1830 en 1840. Dat is bijna één op de vijf, in een lijst die eeuwen beslaat. Zij hadden precies de goede leeftijd om te profiteren van de enorme economische groei in de VS in de jaren zestig van de vorige eeuw, de tijd dat de kans het grootst was om van krantenjongen miljonair te worden.

Iemands geboortejaar kan dus heel bepalend zijn voor zijn of haar maatschappelijk succes, schrijft Malcolm Gladwell in zijn nieuwe, derde boek Outliers: The Story of Succes. Hij geeft meer voorbeelden: veel van de huidige computermiljonairs, zoals Bill Gates van Microsoft en Steve Jobs van Apple, zijn geboren rond 1955 – twintig jaar voordat de eerste minicomputer een succes werd. In hun studententijd hebben ze als eersten eindeloos met die dingen zitten spelen.

Met zijn nieuwste boek keert Gladwell terug naar het onderwerp waar hij zo beroemd mee is geworden: het verklaren van succes. De eerste bestseller van de 45-jarige, in Groot-Brittannië geboren, in Canada opgegroeide, en momenteel in New York woonachtige New Yorker-verslaggever ging er ook al over. In The Tipping Point: How Little Things Can Make a Big Difference (2000) beschreef Gladwell hoe trends ontstaan: door een combinatie van nieuwsgierige, altijd netwerkende mensen die iets weten te verkopen en die, terwijl de omstandigheden meezitten, stuiten op iets nieuws dat blijft hangen. Inderdaad, geen wereldschokkende theorie: je kunt er achteraf alle trends mee verklaren.

Iets vergelijkbaars was aan de hand met zijn volgende megaseller Blink: The Power of Thinking Without Thinking (2005), over het menselijk vermogen om binnen een fractie van een seconde oordelen te vellen. Maar wanneer kloppen die snelle, onbewuste oordelen nu wel of niet? Daar wist Gladwell niets concreets over te melden, dat was volgens hem kennelijk ook alleen achteraf duidelijk.

Gladwells kracht zit hem dan ook niet in de overkoepelende theorieën die hij bedenkt. Hij interviewt wetenschappers over hun onderzoek en daarmee houdt zijn theorievorming op. Maar hij beschrijft dat onderzoek wel heel spannend, en vooral: hij zoekt er mooie menselijke praktijkvoorbeelden bij. En die verhalen vertelt hij ook weer erg goed – compleet met cliffhangers en spanningsbogen.

Ook Outliers leest weer als een spannend boek. Hij beschrijft succesvolle mensen en verklaart achteraf aan de hand van wetenschappelijk onderzoek hoe ze zo succesvol zijn geworden – en hoe dat anderen juist niet is gelukt. De Beatles? Die hadden het gelukkige toeval dat ze in 1960 als klein bandje werden uitgenodigd om in een striptent in Hamburg op te treden, zeven dagen per week, acht uur per dag. Zo kwamen ze aan de tienduizend uur oefening die briljante muzikanten van middelmatigen onderscheidt.

Doorzettingsvermogen is dus ook belangrijk. Volgens Gladwell is het zelfs dé reden dat Aziaten zo goed in wiskunde zijn: ze geven veel minder snel op. Hij haalt onderzoek aan waaruit blijkt dat naarmate mensen bereid zijn om meer vragen te beantwoorden van een intens saaie lange vragenlijst, ze ook beter zijn in wiskunde. En Aziaten zijn echte doorzetters; kijk maar eens hoeveel discipline er vereist is om rijst te kunnen verbouwen. Dat moet allemaal heel netjes en met veel aandacht en zorg.

Outliers is absoluut geen how to-boek, zegt Gladwell zelf. Dat klopt, want weer verklaart hij succes alleen achteraf en kan hij het niet goed voorspellen. Maar dit is wel Gladwells beste boek tot nu toe, ook omdat hij maatschappelijke problemen blootlegt die sommige (vooral arme) mensen verhinderen succesvol te worden. En het onderwerp raakt hem persoonlijk. De overgrootmoeder van zijn Jamaicaanse grootmoeder van moederskant was een slavin, zelf is hij miljonair. Gladwell heeft het boek opgedragen aan zijn oma Daisy – een belangrijke factor in zijn eigen succes, schrijft hij aan het eind. Je kunt Outliers dus ook lezen als een autobiografie.