Links, linkser, link

Het cliché wil dat links dankzij de kredietcrisis slapend rijk wordt. Het aureool van de neoliberale almacht is dit najaar op Wall Street immers verdwenen. Het woord is volgens de gangbare redenering nu dus weer aan politieke stromingen die de overheid een warmer hart toedragen.

In Nederland en Groot-Brittannië lijken opiniepeilingen dit te bevestigen. Maar elders is er juist geen sprake van revitalisatie van sociaal-democratisch links. In twee van de klassiekste partijen in Europa regeert zelfs regelrechte chaos.

De Franse socialistische partij (PS) heeft deze week formeel een nieuwe leider gekozen: burgemeester Aubry van Lille. De ex-minister, die verantwoordelijk is voor invoering van de 35-urige werkweek, kreeg bij de verkiezing 50,08 procent. Haar tegenstrever Royal kwam slechts 102 stemmen tekort.

De PS is altijd een bonte partij geweest. Maar dit oogt als een schisma. Aubry appelleert aan een arbeidersklasse die zich bedreigd voelt door de globalisering. Royal staat voor een hybride progressiviteit en voor de middengroepen.

In Duitsland is de SPD, ooit de best georganiseerde partij ter wereld, in het ongerede geraakt. Dit najaar is partijchef Beck bij een interne putsch gesneuveld ten gunste van minister Steinmeier van Buitenlandse Zaken en partijvoorzitter Müntefering. De gedachte achter deze wisseling van de wacht was dat de SPD zo het politieke midden zou terugvinden, zoals een principiële regeringspartij betaamt.

Er is tot nu toe weinig van terecht gekomen. Deze week heeft voormalig premier Clement, van de deelstaat Noordrijn-Westfalen, zijn ‘partijboekje’ ingeleverd. Aanleiding daarvoor was een berisping door een partijcommissie. Maar de oorzaak is een fundamentele onenigheid over de koers van de SPD. Haar neiging ouderwetse economische sectoren te beschermen zal volgens de ervaren Clement tot de „de-industrialisatie” van Duitsland leiden.

Deze crises staan niet los van elkaar. Er is een overeenkomst tussen de lotgevallen in beide partijen. Ze weten zich geen raad met hun radicalere linkerflanken die nu het politieke dividend van de kredietcrisis willen incasseren.

In de Bonsdrepubliek heeft Die Linke, een deels postcommunistische partij, het monopolie van de SPD in het westen van het land afgelopen jaar doorbroken. Volgens Clement moet de SPD elke vorm van samenwerking met deze concurrent uitsluiten. Maar ondanks het vertrek van partijleider Beck is deze, voor het ooit verdeelde Duitsland principiële, kwestie nog niet afgehandeld. In de deelstaat Hessen zijn de sociaal-democraten er zelfs door verscheurd geraakt.

In Frankrijk is de PS bang voor de electorale aantrekkingskracht van de jonge trotskist Besancenot, die in 2007 bij de presidentsverkiezingen twee keer zoveel stemmen haalde als de klassieke communistische kandidaat.

De sociaal-democratie is kennelijk niet in staat tot een snel antwoord op de kredietcrisis. De wanorde in de PS en vooral de SPD is een signaal dat de burgers in Europa niet automatisch veiligheid zoeken bij gematigde hervormingspartijen.