Kwijnende tyrannosaurus

In deze dagen van naderende crisis denk ik soms aan de illegale krantjes die door onbekende bezorgers tersluiks in vertrouwde brievenbussen werden gestopt. Er waren ook nog gewone kranten die zes maal per week op een rotatiepers werden gedrukt. Daarin kon je lezen wat het Oberkommando der Wehrmacht van de toestand vond. In Stalingrad ging het de goede kant op, later was het Ardennenoffensief bijna gewonnen. In die illegale vodjes van een paar blaadjes gestencild papier stond hoe het werkelijk was. Je hoefde, met andere woorden, geen abonnement te nemen, niet te worden lastiggevallen met reclame voor dingen die je kon missen als kiespijn, niet bediend te worden met interessante features om de zuivere waarheid te kunnen lezen.

Nadat in de jaren vijftig de wederopbouw op gang was gekomen, werden de kranten steeds dikker, met meer informatie die vaak wel interessant was maar die je niet werkelijk nodig had. Ook werd er van je gevraagd dat je leuker, luchtiger, simpeler ging schrijven. Achteraf bezien is toen waarschijnlijk het tijdperk van de grote opleuking begonnen.

De directies zonnen op maatregelen om financieel steviger op hun benen te kunnen staan. Schaalvergroting, concentraties. Zo is het gekomen dat deze krant, toen eigendom van Reed Elsevier ‘in de etalage’ werd gezet. De Telegraaf was een van de gegadigden. De redactie verzette zich en het slot was dat we werden verkocht aan de Perscombinatie, uitgever van de Volkskrant en toen ook Het Parool. Het verzet had zin gehad.

Daarna beleefden we economisch gesproken rustige jaren. Tot een volgende directie de Britse durfinvesteerder Apax binnenbracht. Ik ben er principieel tegen dat een buitenlands bedrijf zeggenschap over een Nederlands medium krijgt. Maar intussen was ik gepensioneerd, had me gevestigd als kleine zelfstandige columnist, en ik heb me toen bepaald tot het schrijven van een sceptisch columnpje en me er in stilte over verbaasd dat er niet meer protest van de redacties kwam. Dat protest is pas gekomen nadat Apax met het meenemen van veel geld, overigens volkomen legaal was vertrokken.

En nu de crisis. De dag- en weekbladen moeten vechten tegen drie bedreigingen. De oudste is de eis dat ze steeds luchtiger, leuker moeten worden, meer tot de ontspanning, het entertainment van de lezer bijdragen. De New York Times die ik als een van de beste kranten beschouw, heeft ook de meeste luchtigste en leukste katernen. Toch moesten daar ook veel mensen worden ontslagen. De tweede bedreiging is internet. Op het scherm kun je ook al het nieuws lezen, uit alle mogelijke bronnen, van CNN en Salon tot Al Jazeera en GeenStijl, en je kunt het ook nog downloaden en via je eigen blog de redactie uitschelden. Wat wil je meer? En dan komt daar bovenop de crisis. Het dagblad is voor onze ogen bezig te fossiliseren, als de tyrannosaurus rex.

De tyrannosaurus probeert te overleven door verder te bezuinigen. Bij De Telegraaf moeten er een paar honderd mensen uit, maar de redactie verzet zich. Over hun lijk! Bij ons verschijnt binnenkort het laatste nummer van het maandblad M. Een mooi bijvoegsel, zorgvuldig gemaakt, maar vergeefs. Gelukkig hebben we nrc.next, dat me een beetje aan die krantjes van toen doet denken.