Een zeldzame René Daniëls

‘Witte zwanen, zwarte zwanen wie wil er mee naar Engeland varen.” De woorden van het kinderliedje wellen bijna spontaan op bij het zien van dit imposante, 1,9 bij 2,4 meter grote schilderij van de Eindhovense schilder René Daniels (1950). Volgende week woensdag wordt La Muse Vénale (‘de muze is een hoer’) geveild bij Sotheby’s in Amsterdam, die het werk terughaalde uit New York waar het was aangeboden door een Amerikaanse verzamelaar die het omstreeks 1980 had gekocht.

Het is een heerlijk schilderij dat meteen aanspreekt en blijft boeien door zijn geheimzinnigheid. Schitterend hoe tussen de haastige witte en blauwe verfstreken het groen van de oever aan de overkant verschijnt. Maar waarom weerspiegelt alleen de nek van die ene zwaan in het water? En waarom toch twee zwarte en één witte zwaan?

Terug van overzee is De veile muze nu de blikvanger op de cover van de Sotheby’s veilingcatalogus. „René Daniëls is onze nationale trots. Samen met Marlene Dumas is hij de beste schilder van de laat twintigste eeuw”, zegt Siebe Tettero, hoofd moderne en contemporaine kunst. „Er komen heel weinig van zijn werken op de markt.”

Die schaarste heeft alles te maken met de tragische geschiedenis van Daniëls die na tien jaar schilderen op Kerstavond 1987 getroffen werd door een hersenbloeding die zijn carrière knakte. Wat hij sindsdien heeft gemaakt komt niet op de markt. Daniëls heeft tussen 1977 en 1987 tussen de 100 en 150 schilderijen gemaakt, schat Joop Roes van de Stichting René Daniëls. Relatief veel daarvan zitten bij Nederlandse musea – het Van Abbe heeft er tien, Bonnefanten elf - en ook Duitse, Zwitserse en Britse musea bezitten werk van hem.

Tettero: „In 1978 had hij zijn eerste expositie bij galerie Helen van der Meij in Amsterdam. La Muse Vénale is uit de periode dat hij aan het doorbreken was. Je ziet snelle verfstroken en de zwanen zijn snel opgezet. Historia Mysteria, dat we vorig jaar mei veilden, is in een veel meer doorwrochte schilderstijl gemaakt.” Dat werk uit 1982 ging weg voor 125.000 euro. Deze wordt geschat op 80 tot 120 duizend.

La Muse Vénale verwijst naar een gedicht uit de bundel De bloemen van het kwaad van de Franse dichter Baudelaire. „De kunstenaar is een beetje de zwarte zwaan”, zegt Tettero. „Hij hoereert zich om erkenning en succes te krijgen.”

Paul Andriesse werkte bij Helen van der Meij toen zij het doek verkocht aan de Mary Boone Gallery in New York. Dat was heel wat in die tijd, zegt Andriesse, zeker voor een Nederlandse schilder. „Het was een sterrengalerie, al bestond dat toen nog niet zo. Ze had Schnabel, Clemente en al die schilders van die generatie. Het is ook een erg mooi schilderij, dat ik lang niet in het echt gezien heb. Er zijn er twee in die maat, de andere La Muse Vénale zit vast in het Van Abbe.”

Andriesse: „Het is een elegante, zwabberende penseelstreek. Er zaten ook zeezichten in deze serie, bijna een referentie aan de Haagse School. Verder een zeilboot, mosselen en een soort abstracte hemellichamen. Dit is een topwerk.”

Het verbaast Andriesse niet dat het door Sotheby’s naar Nederland is gehaald. „Internationaal focust de markt zich op zijn latere werk met de tentoonstellingsruimtes [de ‘vlinderdasjes’, red.]. Vorig jaar heb ik zo’n schilderij voor aanzienlijk meer naar de VS verkocht.”

Veiling 3 december, Amsterdam. Kijkdagen 28/11 t/m 1/12. Inl. sothebys.com