Een natie geteisterd door cobra's en tyfoons

David Sedaris: Wanneer je omringd bent door vlammen. (When You Are Engulfed in Flames). Uit het Amerikaans vertaald door Boukje Verheij. Lebowski, 302 blz. € 19,90.

‘De gebeurtenissen die in deze verhalen worden beschreven zijn een soort van waar’, schrijft David Sedaris voorafgaand aan zijn nieuwe bundel Wanneer je omringd bent door vlammen. We mochten eens denken dat de soms krankzinnige verhalen van de ik-figuur geheel uit de duim van de 51-jarige humorist gezogen zijn. Nee, op één na – een absurdistische tall tale van een man die herinneringen ophaalt aan zijn tijd op de universiteit van Princeton – zijn ze allemaal autobiografisch. Sedaris heeft nu eenmaal een uitzonderlijke opmerkingsgave, die hij paart aan maximale discipline. ‘Niet iedereen schrijft dingen op in een notitieboekje en verwerkt ze vervolgens in een dagboek’, schrijft hij in Wanneer je omringd bent door vlammen. ‘Nog minder mensen zullen dat dagboek ter hand nemen, wat aanpassingen maken en het voorlezen voor een publiek.’

Met dat laatste is Sedaris beroemd geworden in zijn geboorteland Amerika. Hij treedt op bij David Letterman, in Madison Square Garden en op de publieke radio, en hij publiceerde in de afgelopen veertien jaar vijf bundels tragikomische verhalen waarvan meer dan zeven miljoen exemplaren verkocht werden. Aanvankelijk exploiteerde hij zijn ongelukkige jeugd als lelijk eendje en homo-in- de-kast in een eigenaardige familie in Raleigh, North-Carolina. Sinds een paar jaar heeft hij nieuwe aders aangeboord: de verhouding met zijn al te perfecte vriend Hugh, de problemen die hij heeft om in zijn tweede vaderland Frankrijk normaal te functioneren, de cultuurschokken die hij moet verwerken in de verre landen waar zijn werk vertaald wordt, en zijn verwoede pogingen om korte metten te maken met zijn neuroses, waarvan roken wel de hardnekkigste is.

Sedaris moet je eigenlijk horen, en gelukkig kan dat op YouTube, waar onder meer zijn klassieke Sinterklaasverhaal ‘Six to Eight Black Men’ is aan te klikken. Maar zijn verhalen werken ook op papier – en zeker wanneer ze, zoals in deze bundel, vertaald zijn door Boukje Verheij. Zij weet Sedaris’ perfecte timing en zijn subtiele ironie tamelijk direct over te brengen, waardoor je al gauw meegezogen wordt in zijn stream of foolishness. Of hij nu schrijft over Amerikaanse smetvrees, assimilatieproblemen, gebrek aan richtingsgevoel, een afschrikwekkende babysitter, afwezigheid van mode-bewustzijn of een snuffelstage in het mortuarium, er komt steevast een moment dat je hardop moet lachen. En dat komt niet eens door laconieke zinnetjes als: ‘Dat is net zoiets als iemand opdragen je aantrekkelijk te vinden. Het werkt niet. Ik spreek uit ervaring.’ Of: ‘Het was alsof ze de grootouders uit een Ralph Lauren-advertentie hadden gekidnapt en hen gedwongen hadden om mee te spelen in een stuk van David Mamet.’ Of: ‘De man was een buitenlander [...] uit zo’n tragisch land, veronderstelde ik, een natie geteisterd door cobra’s en tyfoons.’

De laatste twee citaten komen uit het verhaal ‘Stad en land’ waarin ‘David’ seksueel geïntimideerd wordt door een taxichauffeur, om vervolgens op zijn eigen bescheiden manier wraak te nemen en daarna overvallen te worden door schuldgevoel. Het behoort samen met ‘Van muizen en mensen’, over de kunst van het converseren, tot de hoogtepunten van Wanneer je omringd bent door vlammen (dat overigens genoemd is naar het laatste verhaal: het verslag van een reis naar Japan die vooral bedoeld is om van het roken af te komen). Si non è vero è ben’ trovato. Of zoals Sedaris het zelf zegt: ‘Ondanks mijn verzinsels eromheen blijven de belangrijkste feiten overeind staan.’