Een intiem instrument

Het erotisch magazine Tickl weet het speelse, stiekeme slaapkamergevoel uit de begindagen van de polaroid opnieuw te vangen.

Het is het zoemende geluid waarmee de polaroid uit de camera glijdt. Het voorzichtig vasthouden van de foto en wachten tot er langzaam een beeld verschijnt. Het is het eindresultaat dat altijd anders is dan je had verwacht maar toch elke keer weer bijzonder is. Een polaroidfoto is pure erotiek voor Carmen de Vos. „Een polaroid is een sensuele ervaring, het prikkelt alle zintuigen. Als de foto net uit de camera komt, heeft het ook die typische geur, en soms als het reservoir voor de chemicaliën een beetje is gescheurd dan druppelt de smurrie langs je vingers naar beneden.”

De Belgische Carmen de Vos (41) is bedenker en hoofdredacteur van TicKL, een erotisch magazine dat enkel en alleen polaroidfoto’s als beeld heeft, naast de nodige literaire verhalen. Een kunstzinnig Engelstalig blad uitgegeven in vierkante vorm, gedrukt op mat papier en zo’n 150 pagina’s dik. Met bijvoorbeeld een fotoserie waarbij De Vos gekleed in doorschijnende lingerie in een bad vol aardbeien stapt. Maar ook met expliciete naaktfoto’s, zwoele rood of geel getinte close-ups van lichaamsdelen, een beeld van een hand in een damesslipje, tot speelsere ensceneringen waaronder een erotisch fotoverhaal met opblaaspoppen, twee sm-vrouwen met gasmaskers in diverse standjes en een fotocollage van penissen op een achtergrond van gras en margrietjes. Een diversiteit aan en overheersing van beeld waarbij de verhalen, interviews en korte teksten naar de achtergrond verdwijnen. Maar wat anders is te verwachten van een erotisch blad?

Van het magazine – in een oplage van 2000 stuks, verspreid via winkels in Europa en de VS en online te koop – verscheen half oktober het derde nummer. Tickl ‘erotic cabinet #1’ werd begin dit jaar gedrukt en het is daarmee een van de meest recente (artistieke) uitingen waar de polaroidcamera aan te pas komt. Dezelfde camera die dit jaar zestig jaar geleden op de markt verscheen, in 1948.

„De band tussen polaroid en erotiek

is er altijd al geweest”, vertelt De Vos op een vrijdagmiddag bij een glas Chardonnay en garnalenkroketjes in een Gents restaurant. „Polaroid was de eerste camera waarbij je foto’s kon maken in de slaapkamer zonder dat je daarna naar de dorpsfotograaf moest om de foto’s te laten ontwikkelen. Het is een intiem instrument.”

In de beginjaren van polaroid zie je dan ook veel erotisch getinte instant foto’s verschijnen. Later werd het toestel, met type SX70 uit 1972 als absolute favoriet, vooral gebruikt om snelle snapshots te maken, om tot slot de laatste jaren ‘herontdekt’ te worden door een brede laag kunstzinnig geïnteresseerde fotografen.

Tickl weet het speelse, stiekeme slaapkamergevoel uit de begindagen van de polaroid opnieuw te vangen. En combineert het met de vele artistieke mogelijkheden die de direct klaar foto’s in het verleden al hebben bewezen: spelen met kleuren, inkrassen van teksten, vervormen van de afbeelding door de chemicaliën uit te wrijven.

Het magazine is ontstaan vanuit internet, vanuit de online polaroidcommunity Polanoid, legt De Vos uit. Daar ontmoette ze medeoprichter Florian Kaps, een andere polaroidfanaat die later haar blad zou gaan financieren. „Hij richtte in 2005 een internetcommunity op met als doel polaroids te verzamelen. Toen was het al duidelijk dat polaroid zou gaan verdwijnen en hij wilde een archief aanleggen. Mensen zouden hun oude foto’s van zolder halen, scannen en opsturen, was het idee. Maar in plaats daarvan kreeg hij vooral nieuwe polaroids toegestuurd van jonge mensen, zeg tussen de 17 en 36 jaar oud.”

Ze bewerkten de beelden, maakten collages, en deden er alles mee wat kunstenaars vroeger ook deden. Nu iedereen aanvoelde dat polaroid zou verdwijnen door de opkomst van de digitale fotografie, kreeg ineens een nieuwe groep er belangstelling voor. Vergelijkbaar met de opleving van de lp toen de cd haar intrede deed.

Bij de polaroids die werden ingestuurd zat ook een groot aantal erotisch getinte foto’s. Daar moesten ze wat mee, vonden ze. En toen Florian Kaps haar vroeg er een tijdschrift van te maken zei De Vos meteen toe, tenslotte was ze „altijd al geïnteresseerd geweest in seksualiteit”. Ze had een uitlaatklep gevonden, zoals ze schrijft in een van haar Tickls: ‘ADHD patients get Ritaline; for myself I thought up Tickl’.

„Tussen de bestaande erotische bladen kon ik nooit vinden wat mij prikkelde. Pornoblaadjes zijn vaak te expliciet, ze laten niets aan de fantasie over. En bladen als Playboy zijn te veel gericht op mannen. De vrouwen zien er mooi uit, maar het is zo gestileerd. Alles klopt. Er is geen rimpeltje of randje vet te zien.

„Met polaroid kun je dingen minder

goed verbergen dan met digitale foto’s. Je kunt mensen meer laten zien zoals ze echt zijn, dat vind ik erotischer. Tegelijkertijd zijn de kleuren vaak mooi en verrassend. Je maakt met een polaroidcamera geen honderd foto’s achter elkaar om daarna de mooiste uit te zoeken, zoals bij digitale fotografie. Het duurt altijd een paar minuten voordat een foto klaar is, bovendien zou het veel te duur worden.”

De traagheid geeft polaroids een verhalende kracht, vindt De Vos. Op de cover van het laatste nummer staan twee vrouwen in rode jurkjes die op straat hun onderbroek naar beneden trekken. „Je ziet dat de foto een komisch verhaaltje vertelt. Ik zei een keer tegen vriendinnen dat ik zoiets wilde doen. Zij waren meteen enthousiast en dan is zo’n foto zo gemaakt. Uiteindelijk heb ik stickertjes geplakt op de zichtbare delen omdat het anders als porno bestempeld zou worden en niet in de VS verspreid zou mogen worden. Op het hoofd van de toevallige voorbijganger op de foto heb ik toen ook maar een bolletje geplakt. Dat maakt het alleen maar grappiger.”

Tickl bestaat uit een aantal vaste rubrieken, zoals een interview met een internationaal bekende polaroidfotograaf, de meer pornografische bijlage ‘Trash Mahal’ en een hotelrecensie met erotische foto’ s op hotelkamers in steeds andere steden.

Sommige beelden maakt De Vos zelf met een van haar vijftig polaroidcamera’s, maar ze komt aan de meeste foto’s via het polaroidnetwerk. Ze ziet een mooie fotoserie en vraagt de fotograaf of ze die mag overnemen, of ze geeft iemand de opdracht een fotoserie bij een verhaal te maken. Achterin het magazine staan polaroidportretten met degenen die aan het blad meewerkten – met ongeveer evenveel mannen als vrouwen, hoewel er vooral vrouwen in het magazine zijn afgebeeld. De Vos: „Het moet transparant zijn wie de foto’s maken en wie er op de foto’s staan. We maken geen vies blaadje, we geven onszelf bloot. Dat is de erotiek. En misschien vinden mannen dat moeilijker, want het blijkt vooralsnog lastig om meer mannen bereid te krijgen uit de kleren te gaan voor ons.”

Voorlopig denkt Carmen de Vos nog niet verder dan het komende nummer. Hoe het uiteindelijk verder moet wanneer de films niet langer gemaakt worden, weet ze nog niet. „Met de voorraad films die er wereldwijd nog is, kunnen we nog zo’n twee jaar vooruit. Er zijn naar schatting nog zo’n één biljoen werkende camera’s in omloop, en een veelvoud aan films. De komende maanden zijn er in de winkels nog wel films te krijgen. Bovendien zijn op sites als www.unsaleable.com (van Florian Kaps, red.) ook films te koop die over de datum zijn. Een aanrader, want die geven extra mooie kleureffecten.”

En als die ook op zijn? „Ach, we zien wel, misschien neemt een nieuwe fabrikant de productie over. De toekomst is vaag. Eigenlijk net zoals het resultaat van een goede polaroid.”

TicKL Magazine, 16 euro, te koop via www.tickl-magazine.com. Meer info: www.myspace.com/ticklmagazine en www.polanoid.net