Drie dagen weekend

De vrijdag als werkdag raakt uit de mode. Dat komt vooral door de vele deeltijdwerkers.

Hoe slecht is dat voor de Nederlandse economie?

Het is vrijdag en je gaat naar je werk. Ja, jíj wel. Op kantoor is het alwéér leger dan een paar jaar geleden op deze laatste werkdag van de week. Lekker rustig, dat dan weer wel.

Net zo rustig waarschijnlijk als in Vergadercentrum Vredenburg in Utrecht, zegt eigenaar Frans van Dam. Hij verhuurt bijna geen zalen meer op vrijdag. „Er is dan nog amper iemand op de werkvloer. En maar klagen over de files. Als de mensen nou gewoon meer verspreid over de week zouden werken, waren die files ook meteen een stuk korter.”

En Frans van Dam van Vredenburg is niet de enige verhuurder van vergaderzalen aan overheid en bedrijfsleven die klaagt. Bij Acco, met zo’n 450 locaties in Nederland één van de grootste bemiddelaars tussen verhuurders en het bedrijfsleven, staat tegenwoordig niet meer dan een tiende van alle boekingen op vrijdag ingeroosterd.

Kennen mediterrane landen al eeuwen lang de siësta (het middagslaapje op het heetst van de dag), wij zijn bezig een nieuw cultuurverschijnsel te creëren: de vrije vrijdag. Hoe dat in zijn werk is gegaan?

Nou, om te beginnen door de opkomst van deeltijdwerk, zegt Gerard Evers van het Institute for Labour Studies in Tilburg. „Er is geen land ter wereld waar zoveel parttime wordt gewerkt als bij ons. Zo’n 45 procent van alle Nederlanders in loondienst werkt in deeltijd.”

Deeltijdwerkers hebben ten minste één dag in de week vrij. En dat is bij voorkeur de vrijdag. Evers: „Op die manier verlengen ze hun weekend. Liever de vrijdag dan de maandag. Op maandag is er op sociaal gebied veel minder te doen dan op vrijdag.”

Maar er zijn meer redenen waarom de vrijdag een raar aanhangsel van de werkweek is geworden. Zo hebben veel mensen een 36-urige werkweek, óók al vrij uniek in de wereld. Evers: „Dat betekent dat ook mensen met een voltijdbaan één dag in de twee weken vrij nemen.” Opnieuw: het liefst op vrijdag.

De 36-urige werkweek is standaard bij de overheid. En inderdaad: op vrijdag zijn er 16.000 rijksambtenaren minder aan het werk dan op andere werkdagen, dat staat in berekeningen van het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Dat merkt bijvoorbeeld de Haagsche Kluis, een café-restaurant aan het Plein in Den Haag. De vrijdagmiddag is al lang niet meer het moment om met je collega’s de week af te sluiten in het café, zegt Tim Heringa van de Haagsche Kluis. „Bij ons is het sinds een paar jaar drukker op donderdag dan op vrijdag. En dat geldt eigenlijk voor alle cafés hier aan het plein. Zowel ambtenaren als zakenmensen komen nu op donderdagmiddag borrelen.”

En dan is er nóg een oorzaak voor de stillere kantoortuinen op vrijdag: het thuiswerken. Volgens Henk Volberda, hoogleraar ‘strategisch management en ondernemingsbeleid’ in Rotterdam, neemt vooral de fysieke aanwezigheid op de werkvloer af op vrijdag. Er wordt wel gewerkt, maar meer vanuit huis.

Volberda: „We gaan steeds meer toe naar een kenniseconomie. En kenniswerkers kunnen nu eenmaal makkelijker vanuit huis werken.” Ook hier geldt: die mensen kiezen er dan voor om op vrijdag thuis te werken, in plaats van op bijvoorbeeld een woensdag of een donderdag.

Want, zegt Volberda: „Als jij een dag thuis wilt werken, en er zijn op vrijdag al een paar collega’s vrij omdat ze in deeltijd werken, dan kies jij ook voor die dag. Want dat is dan de stilste dag van de week.” En zo ontstaat uiteindelijk een sneeuwbaleffect van steeds meer mensen die juist op vrijdag vrij nemen of thuis gaan werken.

En wat betekent dit alles voor de economie? Als je het bekijkt vanuit het kleinere aantal gewerkte uren, is de nieuwe vrije vrijdag misschien niet goed. Gerard Evers: „Slecht bereikbare collega’s, gemeenten die gesloten zijn op vrijdag: dat hebben we al zo’n beetje geaccepteerd. Maar je kunt je wel afvragen wat het betekent als we zoveel in deeltijd werken met z’n allen. Hoe meer uren we werken, des te beter het is voor onze economische groei.”

Maar je kunt er ook anders tegenaan kijken. Bijvoorbeeld dat die dag rust brengt voor drukbezette, overbelaste werknemers. Henk Volberda: „Dat we slechter bereikbaar zijn op vrijdag hoeft niet slecht te zijn voor de economie. Als je thuis werkt, ben je minder opgejaagd: geen overleg, minder mail, minder telefoon. De vrijdag werkt op die manier als een dag voor reflectie. En die heb je nodig voor innovatie en dus een hogere productiviteit.”