Daar waar burgerlijkheid overgaat in betutteling

Aaf Brandt Corstius & Machteld van Gelder: Het handboek voor de moderne vrouw. Podium, 445 blz. €25,–

Ger Apeldoorn, Wim Bax en Harm Edens: De gebruiksaanwijzing van de man. Prometheus, 216 blz. € 18,95

Ooit waren handboeken erg populair. In de jaren vijftig en zestig werden ze door vrouwen geraadpleegd over huishoudelijke kwesties. Zo’n oubollig naslagwerk lijkt in onze tijd overbodig geworden. Een beetje moderne vrouw googlet haar informatie bij elkaar. Toch?

Niet helemaal, want het fenomeen handboek beleeft een comeback, zoals breien en stijldansen weer helemaal in de mode zijn. Wat de diepere achtergrond van deze boekentrend ook is, juist het burgerlijke aspect lijkt deel uit te maken van de aantrekkingskracht ervan. Voor nieuwe generaties is de tuttigheid van het handboek amusant, camp zelfs.

Nu de populariteit van het genre herleeft en de feestdagen naderen, is het aanbod groot. Onlangs kwam bijvoorbeeld Het handboek voor de moderne vrouw uit van Aaf Brandt Corstius en Machteld van Gelder. Een vuistdikke uitgave met veel tekeningetjes en kaders die de tekst verlevendigen. Voor diepgang is er weinig ruimte, maar daar staat tegenover dat niks onbesproken blijft. Van vaginale schimmel tot het afsluiten van een hypotheek en het behandelen van een winterdepressie – er staan werkelijk honderden tips in. Zo lees je dat de moderne vrouw een goed medicijnkastje nodig heeft en dat ze best met een scheutje niet-synthetisch afwasmiddel in bad mag.

Op den duur krijgt die veelheid aan goedbedoelde adviezen iets benauwends. Dieptepunt is wat dat betreft het hoofdstuk over de moderne etiquette. Is het nou echt zo belangrijk om te weten dat je tijdens een diner geen al te lange anekdotes mag vertellen, of niet te lang over geld mag praten? Vreemd dat zulke dingen zonder enige relativering zijn opgeschreven. Hier is burgerlijkheid geen camp meer, maar gewoon betutteling.

Gelukkig blijft er genoeg vermaak over, zeker als het gaat om de columns van Aaf Brandt Corstius, want die zijn altijd de moeite waard. De hoofdstukken over familie en werk zijn bovendien leuk, omdat de schrijvers over deze onderwerpen echt iets te melden hebben. Toch dringt zich gaandeweg de vraag op wat de drijfveer is geweest om dit boek te maken. Wat hoopten de schrijvers toe te voegen aan die torenhoge stapel handboeken die er al was, om nog maar te zwijgen over al die informatie voor vrouwen op internetfora, in bladen en in de shows van Oprah Winfrey?

Aaf Brandt Corstius en Machteld van Gelder zeggen zelf dat een goede opdracht altijd twee van de drie P’s moet opleveren: plezier, poen en prestige. Dat dit boek met plezier gemaakt is, geloof ik meteen, maar die andere P’s lijken hier voor praatjes en plaatjes te staan. Het handboek voor de moderne vrouw is onderhoudend, maar de meeste vrouwen zullen er wegens het gebrek aan verdieping weinig wijzer van worden.

Het ook net verschenen De gebruiksaanwijzing van de man van comedyschrijvers Ger Apeldoorn, Wim Bax en Harm Edens is geen echt handboek, maar eerder een parodie erop, inclusief allerlei verzonnen onderzoeksresultaten en lezersbrieven. Stof genoeg om de draak mee te steken, zou je denken. Volgens de achterflap biedt het boek uitleg voor vrouwen over mannen, maar eigenlijk gaat het over de manier waarop mannen door vrouwen behandeld zouden willen worden. Dat uitgangspunt levert stereotype beelden op. Dat mannen graag op de bank liggen te zappen, lazen we al eerder. Dat ze liever aan seks doen dan strijken eveneens. In de gebruiksaanwijzing staan dingen als: ‘Een man is een groot kind dat niet geïnteresseerd is in het huishouden.’ Of dit soort simplistische beweringen deel uitmaakt van de satire, is niet duidelijk, maar je wordt er niet vrolijker van.

Ook in dit boek veel tips. Het volgende voorbeeld is exemplarisch: ‘Wil je een man leren koken? Geef hem tijdens het gourmetten elke keer een iets groter pannetje.’ Dat is misschien één keer leuk, maar niet als er tweehonderd pagina’s van dit soort slappe grappen volgen.

‘Vrouwen vinden het net zo leuk om te lachen als mannen. Ze lachen alleen om heel andere dingen’, menen de comedyschrijvers. Als ze zich daarin nou eens hadden verdiept, had dat vast tot meer originele en geestige observaties geleid. Nu verlang je bij al die meligheid naar een oprecht advies.

Het schrijven van een handboek blijkt een hele kunst te zijn. Misschien moet daar maar eens een boek over komen.