Crisis? Roemenië profiteert ervan

Een nog heel slecht wegennet, corruptie en een bouwsector die de motor is achter de economische groei. Roemenië is met vallen en opstaan bezig aan zijn modernisering – met hulp van Brussel.

Op internet is zijn oog gevallen op een „koopje”. Een privévliegtuig voor 30.000 euro. „Een vliegbrevet halen kost 5.000, en dan ben ik in totaal voor 35.000 klaar”, zegt Mihai Ionita. In een drukke brasserie in de Roemeense hoofdstad Boekarest hangt de 27-jarige ondernemer zijn jasje over de stoelleuning en kijkt met zelfverzekerde blik om zich heen. In Boekarest kennen ze Ionita als de man achter 24 FUN, hét uitgaansblad, dat sinds een paar jaar in alle Roemeense steden wordt verspreid. Het blad staat bol van de advertenties. Gerenommeerde columnisten staan voor- en achterin het blad.

Rond 24 FUN bouwt Ionita nu aan een internet- en mediabedrijf waarvoor hij zijn vleugels moet uitslaan. „En dan heb je in dit land zonder snelwegen je eigen vliegtuig nodig.”

Het is de klacht van iedere ondernemer in Roemenië: het belabberde wegennet. In de op zes na grootste EU-lidstaat (22 miljoen inwoners) liggen twee korte stukken vierbaansweg. Verder is het sukkelen over slecht onderhouden wegen, soms met gevaar voor eigen leven wegens in het donker opdoemende paard-en-wagens.

En dan is er de eeuwige corruptie. Onlangs uitte de Europese Commissie weer kritiek op het zwakke openbaar bestuur in Roemenië, sinds 2007 lid van de EU, dat de strijd tegen corruptie niet voldoende aanpakt.

Toch werkt Roemenië op veel westerse ondernemers als een magneet. De economie bloeit. Voor het negende jaar op rij een economische groei van bijna 6 procent. De valutareserves staan inmiddels op 27,3 miljard euro. De centrale bank wordt door Roemeense economen bejubeld om haar behoudende beleid. „Riskant lenen wordt je in Roemenië moeilijk gemaakt”, zegt analist Radu Florea. „Daar was altijd veel kritiek op. Maar nu is men blij. In Roemenië komen daardoor de klappen van de kredietcrisis minder hard aan.”

Premier Calin Tariceanu hoopt na de verkiezingen van aanstaande zondag op een tweede termijn. De economische groei zal in 2009 weliswaar inzakken tot 4,5 procent. De Roemeense autoproducent Dacia moet de productie al tijdelijk stilleggen. De Roemeense vestiging van staalgigant Arcelor-Mittal vreest verlies van omzet. Maar er is volgens de premier geen reden tot paniek. „Onze bouwsector is de motor achter de blijvende groei”, bezweert hij.

De skyline van de west-Roemeense stad Timisoara vormt een passend decor van Tariceanu’s optimisme. Rondom enorme bouwputten staan tientallen hoge hijskranen opgesteld. Op het gemeentehuis werkt men aan een nieuw stadsconcept, dat grotendeels met hulp van Brussel zal worden gefinancierd.

„De financiële crisis komt in Roemenië op een gunstig moment”, zegt Ovidiu Sandor, Timisoara’s invloedrijkste projectontwikkelaar. Volgens hem is de crisis „een welkome rem” op de economische wildgroei. Ruim twee miljoen Roemenen vertrokken de laatste jaren naar West-Europa om daar werk te zoeken. Vooral Italië is in trek. Daardoor kampt Roemenië nu zelf met een groot arbeidstekort. „We kunnen de groei niet bijbenen”, zegt Sandor.

De glazen wanden van zijn werkkamer, op de bovenste verdieping van een kantoorgebouw, bieden uitzicht op de stad. Sandor wijst op een van de bouwputten. „Daar wordt gebouwd aan een winkelcentrum, een van de grootste van het land. De klus wordt geklaard door 250 Chinezen.”

Chinese arbeiders vullen het gat dat is geslagen door Roemeense gelukszoekers die voor de armoede in eigen land zijn gevlucht. „Een beetje absurd”, geeft Sandor toe. Maar tijd om daar lang bij stil te staan heeft hij niet. „Wij hebben de Chinezen nodig. Wat nu voorrang heeft is het faciliteren van de groei.”

Aan de binnenkant van de omheining rondom de bouwplaats in Timisoara hangen banieren met Chinese karakters; het zijn praktische aanwijzingen voor de bouwvakkers: ‘helm verplicht ophouden’, ‘uitgang rechts’.

Achter het hekwerk doemen de aloude Oost-Europese woonkazernes op die, als het aan projectontwikkelaar Sandor ligt, snel worden afgebroken. Sandor: „De stad gaat volledig op de schop. We krijgen op dit moment advies van Nederlandse stedebouwkundigen bij het ontwikkelen van het stadsplan.”

Terwijl in heel Europa gemiddeld de bouwsector in de periode 2007-2008 kromp met 3,1 procent, groeide de sector in Roemenië met 27 procent. Nederlandse ingenieurs- en bouwadviesbureaus als Haskoning, Grontmij en Arcadis beginnen in Roemenië projecten. „Zij zien volop kansen in dit land dat nog niet af is”, zegt Klaas Postema, voorzitter van de Nederlandse Club in Boekarest. In de bar Galanto, waar leden van de Nederlandse gemeenschap elkaar regelmatig treffen, verklaart bedrijfsadviseur Postema zijn liefde voor Roemenië. „In de omgang is men mediterraan. Er is veel energie. De groei zet gewoon door.”

Met de keerzijde – de corruptie – leer je leven, zegt Postema. „Je probeert die te vermijden, maar soms lukt dat niet. Dan moet je meedoen.” Aanvankelijk moest Postema wennen aan de politieke moraal in Roemenië, waar de premier tevens tal van bedrijven heeft. Postema: „Premier Tariceanu importeert auto’s. Kun je je voorstellen? Balkenende die in zijn vrije tijd een Mercedes-showroom runt?” De verstrengeling van politiek en bedrijfsleven heeft volgens Postema ook een voordeel. In Roemenië is „geen ruimte voor de maffia” omdat politici de traditionele maffiazaken al bestieren. „Het is daardoor een veilig land.”

Ondernemer Mihai Ionita van 24 FUN zegt blij te zijn met de komst van buitenlandse ondernemers, waarvoor zijn internetbedrijf websites bouwt. „De buitenlanders introduceren hier een mentaliteit van langetermijndenken”, zegt hij. „Ze leggen de lat veel hoger. Daar kunnen Roemenen van leren.”

Blaken van zelfvertrouwen in een wereld die zich zorgen over de crisis maakt? Is iemand als projectontwikkelaar Sandor uit Timisoara er wel gerust op? Hij wijst op het naburige, ultramoderne kantoorpand dat hij als projectontwikkelaar onlangs heeft gerealiseerd. Een van de potentiële huurders, een westerse multinational, heeft een optie genomen op twee etages, zegt Sandor. „Toch een beetje nerveus geworden door de crisis belde ik ze op en vroeg ik of het allemaal nog doorging. Ze zeiden: ‘Maak van die twee maar vier etages.’ Omdat ze door de crisis hun kosten moeten drukken is er voor het bedrijf nog meer urgentie om naar het goedkope Roemenië te komen.”