Akkoord over troepen VS in Irak laat veel open

Na een jaar onderhandelen tussen de regeringen en nog een ruime week koehandel in Bagdad is gisteren in het Iraakse parlement het omstreden akkoord goedgekeurd dat de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Irak regelt: iedereen moet vóór 1 januari 2012 uit heel Irak weg zijn. Maar een aantal belangrijke punten van het akkoord biedt ruimte voor meerdere lezingen. Als de Iraakse presidentiële raad het niet alsnog met een veto treft, wordt het Status of Forces Agreement (SOFA) op 1 januari 2009 van kracht.

Het Amerikaanse Congres wordt niets gevraagd omdat het om een uitvoerende overeenkomst gaat. Maar sommige Amerikaanse functionarissen en Congresleden wijzen – fluisterend om Iraakse tegenstanders geen munitie te verschaffen – wel op de multi-interpretabiliteit van een aantal passages in het akkoord. Een voorbeeld is het verbod om vanaf Iraaks grondgebied aanvallen te lanceren op doelen in buurlanden, een artikel dat vorige maand op aandringen van Irak is aangescherpt na de Amerikaanse gewapende actie in Syrië. Dat zou kunnen worden omzeild op grond van het recht op zelfverdediging, dat elders in het akkoord staat vermeld.

Zo is de mogelijkheid van vervolging van Amerikaanse militairen en civiel personeel van het Pentagon, waarop de Iraakse onderhandelaars om redenen van nationale soevereiniteit hadden gehamerd, dusdanig aangekleed dat daadwerkelijke bestraffing in Irak zo goed als uitgesloten is.

De Amerikaanse militaire autoriteiten haasten zich intussen bewijsmateriaal te verzamelen tegen dat deel van hun 16.000 Iraakse gevangenen dat zij te gevaarlijk achten om vrij te laten. Als de Iraakse autoriteiten hun materiaal accepteren, worden dezen vervolgd. De rest komt vrij omdat het Amerikaanse leger na 31 december geen mensen meer zullen mogen vasthouden zonder aanklacht. De commandant van het Amerikaanse detentiesysteem in Irak zei deze week tegen het persbureau AP dat er slechts tegen „een paar honderd” van de gevaarlijkste gevangenen bewijs is.

Volgens het betreffende artikel moeten de resterende gevangenen „op een veilige en ordelijke manier” worden vrijgelaten, „tenzij anders verzocht door de regering van Irak”. Ook hier biedt de tekst dus heel wat ruimte voor creatieve oplossingen. En wat betreft de Amerikaanse terugtrekking: de Iraakse regering kan natuurlijk desgewenst een nieuw akkoord sluiten over een langer blijven.