't Barre Land brengt sinistere overvolle Kraus

Theater De laatste dagen der mensheid van Karl Kraus door 't Barre Land. Gezien: 26/11 Theater Frascati, Amsterdam. T/m 29/11. Inl. www.barreland.nl. Vertaling: Erik Bindervoet en Robbert-Jan Henkes. Met illustraties van Aart Clerkx. Uitg. De Harmonie. ****

„Extra edietsiiie!”, roept telkens de krantenjongen, leunend op krukken. „Het bloedbad van Sarajevo! Venetië gebombardeerd!” Tijdens de opvoering van De laatste dagen der mensheid (1919) van de Joods-Oostenrijkse schrijver Karl Kraus liggen er stapels kranten op de speelvloer. Toneelgroep ’t Barre Land huldigt het standpunt dat de schuld van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) ligt bij de kranten, de koppenmakers, de uitdragers van opinies. Die aanval op de pers hoorde bij cultuurcriticus Kraus.

De laatste dagen der mensheid is een briljant werk, verbluffend geschreven en vertaald, door de spelers en vertalers van ’t Barre Land met verve en humor gespeeld; een genadevolle uitputtingsslag. Vaak wordt gezegd dat De laatste dagen... onspeelbaar zou zijn, vanwege de lengte, het aantal personages, de hoeveelheid scènes en de verschillende dialecten. Maar dat is onterecht. Het is net zo speelbaar als het onspeelbare geachte Publikumsbeschimpfung van Kraus-adept Peter Handke.

Het is een van de gewaagdste voorstellingen van dit seizoen, een rijkgeschakeerd stemmenspel met flitsende terzijdes, bittere aanklachten en valse samenzweringen tussen koningen, regeringsleiders, ministers en generaals. Oorlog is verwarring. Niemand wist iets, niemand wilde iets, iedereen dacht een held te zijn. Het resultaat van de Grote Oorlog is modder, dood, verderf.

Dit overvolle stuk, dat door Kraus is samengesteld uit krantenberichten, getuigenverklaringen en tijdsdocumenten, brengt ’t Barre Land in een mengeling van stijlen. Als cabaret, operette, dispuut, amateurtoneel. Het spel lijkt onbezonnen, alsof de vorm ter plekke bedacht wordt. Het voorlezen van de aforismen van Kraus maakt murw; zoveel scherpzinnigheid kan geen mens bevatten. Bijvoorbeeld: „De duivel is optimistisch als hij denkt de mens slechter te kunnen maken.”

Het slot is sinister. Alles wordt duidelijk. De mensheid gaat zijn laatste dagen tegemoet door een fatale combinatie van machtswellust en onverschilligheid. Die laatste van de twee is het ergste.