Portret van een ?zwarte school? is groots drama

Entre les murs

Regie: Laurent Cantet. Met: François Bégaudeau.

Entre les murs van Laurent Cantet, een film over een klas van een zwarte school in Parijs, is opgenomen met drie camera’s: één gericht op de leraar, één op de leerling die aan het woord is en één op de hele klas, zodat er een mogelijkheid was om te improviseren. Er was weliswaar een scenario geschreven, maar de leerlingen kregen dat script niet te zien; vooraf is hun alleen verteld wat de strekking van de scène moest zijn. De kinderen spelen rollen die dicht bij hun eigen ervaringen liggen, maar ze spelen niet zichzelf.

Zo zorgde Cantet voor een creatief proces dat zowel vrij als gestuurd was, met een overrompelende film als resultaat. Entre les murs, die dit jaar de Gouden Palm won tijdens het filmfestival van Cannes, verenigt de geloofwaardigheid en authenticiteit van een documentaire aanpak met de geraffineerde opbouw van de beste fictie. Haast ongemerkt wordt de kijker naar een aangrijpende, tragische wending in het verhaal gevoerd, die dubbel zo hard aankomt doordat de film zo ‘echt’ en ongestructureerd lijkt.

Entre les murs is niet alleen vanwege het geëngageerde onderwerp van belang, ook in filmische termen is het een meesterstuk. De film is gebaseerd op de gelijknamige roman van François Bégaudeau, over zijn ervaringen als docent Frans op een school in een Parijse volksbuurt met kinderen uit alle windstreken. Hij speelt ook zelf de hoofdrol in de film. De leraar is jong, energiek en idealistisch. Hij benadert zijn klas op voet van gelijkheid, daagt de leerlingen uit met provocerende opmerkingen en staat veel toe.

In de meeste films waarin een (witte) inspirerende leraar zieltjes komt redden op een (zwarte) achterstandsschool, is zo’n figuur een enorme held en niet veel meer dan dat. Entre les murs doet iets veel interessanters: de film laat zien dat de inspirerende, ‘democratische’ stijl van lesgeven van de leraar waardevol is, maar dat er ook grote risico’s aan kleven.

Nog belangrijker: de film benadert de klas niet als een homogeen geheel, maar als een verzameling uiteenlopende individuen. Sommige leerlingen pakken de prikkelingen van hun docent goed op, anderen bekijken hem vooral met achterdocht en blijven steken in de contramine. De leraar laat zelf ook grote steken vallen, waardoor het met een leerling totaal uit de hand loopt.

Entre les murs geeft zowel een inspirerend als een realistisch, een vrolijk stemmend als een hartverscheurend beeld van een jaar op een zwarte school. Dat is heel wat voor een onderwerp waarover vaak in simplistische termen wordt gesproken.

Peter de Bruijn