Zoekende SPD blijft verscheurd achter

Nieuwsanalyse

Voormalig minister Clement verlaat in ruzie zijn partij SPD. Elke regie bij de sociaal-democraten lijkt te ontbreken.

Joost van der Vaart

‘Clement mag in de SPD blijven’, schreven de Duitse ochtendbladen gisteren nog zo positief. In de Berlijnse partijcentrale van de sociaal-democraten ging een zucht van verlichting op. Weer een rel gesust. Maar de betrokkene zelf, een soeverein man, oordeelde anders. Wolfgang Clement zegde zijn partijlidmaatschap op, na 38 jaar. De deur viel met een daverende klap dicht.

De abrupte opzegging heeft zijn partijgenoten volledig verrast. En niet alleen zijn partijgenoten. Van de liberale FDP kreeg Clement meteen ‘politiek asiel’ aangeboden. Zijn voormalige partijchef, Franz Müntefering van de SPD, zei gistermiddag Clements vertrek te betreuren. „Er was absoluut plaats voor hem geweest”. Anderen waren minder beleefd. De linkse vicevoorzitter van de SPD, Andrea Nahles – geen fan van Clement – zei: „Reizigers moet men niet ophouden”.

Clement (68) is niet zomaar iemand in de Duitse politiek. Hij is een veteraan die regionaal en landelijk zijn sporen heeft verdiend. Minister en later premier van de deelstaat Noordrijn-Westfalen; onder bondskanselier Gerhard Schröder minister van Economische Zaken en Werkgelegenheid, belast met de uitvoering van Schröders omstreden economische hervormingen. Clement is Realpolitiker. Hij behoorde tot de rechterflank van de SPD. Dat bracht hem in problemen met zijn partij, die steeds meer naar links opschuift.

De richtingenstrijd tussen de linker- en rechtervleugel van de Duitse sociaal-democraten zal door het opstappen van een zo prominent lid alleen maar toenemen, luidt de algemene verwachting. Niemand laat het vertrek van Wolfgang Clement koud. De SPD staat te kijk als harteloos, verscheurd en niet bij machte een eind te maken aan een groot intern conflict. De teloorgang van deze volkspartij, diep verankerd in de Duitse politiek, is ineens weer volop zichtbaar. En dat terwijl over een jaar Bondsdagverkiezingen worden gehouden. In Berlijn zegt een partijganger bitter: „De situatie kan moeilijk slechter”.

De directe aanleiding van Clements opzegging is de politiek in de deelstaat Hessen. Daar heeft zich vanaf eind januari een politiek drama voltrokken dat in het doorploegde geschiedenisboek van de SPD als electorale ramp en waarschuwing aan beginnende politici kan worden bijgeschreven. Hoofdrol erin speelt de regionale lijsttrekker , Andrea Ypsilanti, vertegenwoordigster van de linkervleugel van de SPD.

Clement riep in een column in Welt am Sonntag, voorafgaand aan de stembus, de kiezers in Hessen indirect op niet op Ypsilanti te stemmen wegens haar onevenwichtige energiepolitiek. Wat er daarna in Hessen gebeurde, kan aan velen in de SPD worden toegeschreven – behalve aan Clement. Ypsilanti brak verkiezingsbeloftes, probeerde in Hessen met ultralinks samen te werken, kreeg een deel van haar fractie tegen zich en werd een paar weken geleden, een dag voor ze zich in het parlement tot premier van Hessen wilde laten kiezen, genadeloos afgeserveerd. Zelden in de Duitse politiek heeft iemand een schijnbaar gelopen race zo grondig weten te bederven.

Clement was intussen de boosdoener. Hij had niet alleen die vermaledijde column geschreven, hij had ook vanaf de zijlijn dringend gewaarschuwd voor samenwerking met Die Linke, de ultralinkse populisten die deels voortkomen uit de socialistische eenheidspartij van de DDR.

Steeds meer partijgenoten zeiden dat Clement wegens deloyaal gedrag en zijn ongezouten kritiek als SPD-lid moest worden geroyeerd. Een onderzoekscommissie boog zich over de kwestie en kwam maandag met haar besluit naar buiten: Clement mag blijven. Maar hij kreeg wel een openlijke reprimande voor zijn column en latere kritiek.

Dat nu heeft Wolfgang Clement niet geaccepteerd. De voormalig hoofdredacteur van de Hamburger Morgenpost heeft altijd pal gestaan voor de vrije meningsuiting. In een brief aan de SPD-top schrijft hij dat de oorzaak van zijn opzegging ligt in het feit dat de onderzoekscommissie „het grondrecht van vrije meningsuiting meent te moeten verbinden met een openlijke terechtwijzing”, alsmede in het feit „dat de partijleiding geen streep zet onder samenwerking met Die Linke en zich in een economische politiek laat drijven die tot de-industrialisatie van ons land voert”.

De kieskring die het royement van Clement als eerste had geëist, Bochum-Hamme in Noordrijn-Westfalen, reageerde gisteren opgetogen. Rudolf Malzahn, lokaal SPD-politicus: „Dat had hij veel eerder moeten doen”. Over twee weken, aldus Malzahn, „zal niemand meer over hem spreken”.

Dat laatste is de vraag. Met het vertrek van Clement is het probleem van de SPD – verdeeldheid over de koers – niet opgelost. De partij is ook onder de nieuwe leiding, voorzitter Müntefering en lijsttrekker Frank-Walter Steinmeier, niet tot rust gekomen. Sterker: het lijkt of momenteel elke regie ontbreekt. Jobstijdingen worden steeds gelatener geaccepteerd. Peter Struck, SPD-fractievoorzitter in de Bondsdag: „Clements vertrek werpt ons terug. Maar ons omwerpen zal het niet”.