Verkoop Repsol om bouw te redden

De instortende bouwmarkt in Spanje is de drijvende kracht achter de mogelijke overname van een belang in energiebedrijf Repsol aan het Russische Lukoil.

Valt Repsol, het trotse vlaggenschip van de Spaanse energievoorziening in handen van de Russen? Een week na het bekend worden van onderhandelingen over overname van een pakket van dertig procent aandelen in Repsol, is het nog onzeker of het Russische Lukoil in zijn poging slaagt. Maar het debat en de ruzies in Spanje zijn hoog opgelopen.

Vandaag eiste de conservatieve oppositie op hoge toon dat de regering „met alle middelen” de overname door de Russen dwarsboomt. Dit nadat de regering Zapatero heeft laten weten zich niet te mengen in een transactie tussen particuliere ondernemingen. Oppositieleider Mariano Rajoy sprak van een „schandaal in hoofdletters” mocht de transactie plaatsvinden en noemde Lukoil „een twijfelachtige onderneming”.

„De regering kan niet ingrijpen”, verklaarde echter vice-premier María Teresa de la Vega. Wel is door de regering gevraagd of Repsol onder leiding van een Spanjaard kan blijven staan. Een voorwaarde die door de tegenstanders als cosmetisch van de hand werd gewezen. Wat heeft een Spanjaard nog te zeggen als de grootste moot van het kapitaal in Russische handen is?

Oppositieleider Rajoy staat niet alleen in zijn kritiek. Behalve de Spaanse trots om het verlies van een van de nationale paradepaardjes van de beurs is er de zorg om het bedrijf dat als strategisch wordt beschouwd voor de energievoorziening in Spanje. Wordt de energievoorziening van Spanje voortaan bestierd vanuit het Kremlin, of erger, door de Russische maffia? De Spaanse pers publiceerde rechtbankgegevens waarin het openbaar ministerie meldt dat Zakhar Kalashov, leider van de gevreesde Russisch-Georgische Kutaísi bende, een stevig aandeel in Lukoil heeft.

De vraag is echter of Spanje de transactie van overheidswege kan blokkeren. Repsol is geprivatiseerd en de Europese Commissie ziet geen fundamenteel probleem in de overname. Het Spaanse bedrijf beheerst immers geen strategische distributienetwerken voor energie, waarmee de zaak wat Brussel betreft groen licht kan krijgen.

De nood is bovendien hoog nu de Spaanse economie in grote problemen verkeert. Zoals gebruikelijk in de Spaanse financiële cultuur zijn de aandelen van Repsol voor het belangrijkste deel in handen van grote bedrijven en Spaanse banken. Een aantal van hen zit klem tussen zijn financiële verplichtingen en de ineen klappende onroerendgoedmarkt in Spanje. Bouwbedrijf Sacyr Vallehermoso, met 20 procent de grootste aandeelhouder van Repsol, hikt aan tegen een monsterschuld van 18 miljard euro. Het bouwbedrijf is technisch gesproken failliet.

In de voorgestelde deal neemt Lukoil deze twintig procent over tegen een bedrag van 5,2 miljard euro, lager dan de 6,5 miljard die de bouwer ooit voor zijn pakket betaalde. Maar nog altijd aanzienlijk hoger dan de marktwaarde van de aandelen, die zeker veertig procent lager ligt dan ten tijde van de aankoop. Als zekerheid voor de financiering van de aankoop worden daarom ook nog eens 12 procent van de aandelen Repsol ingebracht die Lukoil koopt van de Catalaanse bank La Caixa. Dit pakket van nog eens drie miljard euro moet ook gefinancierd worden. Spaanse banken willen dat wel doen, maar eisen aanvullende zekerheden van Lukoil. Daar hangt de zaak nu op.

De hele operatie heeft daarmee trekjes van een actie waarbij Lukoil fungeert als redder van Spaanse bedrijven die in nood zijn gekomen door het doorpikken van de bel van vastgoedspeculatie. Lukoil krijgt het hele pakket van dertig procent Repsol toegeschoven en ontlast daarmee de Spaanse bouwer van een substantieel deel van zijn schulden. De Spaanse banken, die ook veel te verliezen hebben bij het ineenklappen van de onroerendgoedmarkt, zijn bereid een en ander te financieren. De onderhandelingen over de transactie speelde zich af in Madrid, zonder dat vertegenwoordigers van Lukoil fysiek aanwezig waren. De zaak wordt kant en klaar afgeleverd voor de Russen.

Politiek strijden bittere nood en wantrouwen tegenover de Russen om voorrang. Binnen de partij van José Luis Rodríguez Zapatero zijn er ook tegenstanders van de verkoop van Repsol. Niet in de laatste plaats ex-premier Felipe González. Die mengt zich zelden meer in het actuele debat, maar liet nu onmiddellijk weten tegen de verkoop te zijn. Minister van binnenlandse zaken Alfredo Rubacalba zag liever het Franse Elf in Repsol treden. Maar ook in kringen van de conservatieve oppositie zijn de meningen verdeeld. Ex-premier José María Aznar is ingehuurd als adviseur van Sacyr Vallehermoso en zei geen woord over de kwestie tijdens een publiek optreden dit weekeinde. Ex-minister van financiën Rodrigo Rato, economisch zwaargewicht van de partij langs de zijlijn, is adviseur van La Caixa en onthield zich eveneens van commentaar.

Of Lukoil de grootste aandeelhouder van Repsol wordt, hangt echter vooral op de vraag in hoeverre de Spaanse banken het Russische bedrijf tegemoet willen komen met hulp voor de financiering van de overname. De onzekerheid én de grote problemen waren zichtbaar op de beurs. De koers van Sacyr Vallehermoso schoot op en neer. Spanje begint met een omweg in de energiesector de prijs te betalen voor zijn speculatieve avonturen in de onroerend goedmarkt.