Oud deuntje van het VVD-orkest

Afgezien van kardinaal Joseph Ratzinger – de huidige paus Benedictus XVI schreef er in 1985 een artikel over – en een handvol professionele zwartkijkers, had vrijwel niemand de diepte van de huidige financiële en economische crisis tijdig voorspeld.

Inmiddels is iedereen klaarwakker en zijn overheden bezig reddingsplannen in elkaar te zetten. Van Washington tot Brussel en Den Haag kondigen politieke leiders stimuleringsmaatregelen aan, toegespitst op de specifieke omstandigheden in hun land. In Europa is zelfs sprake van een opmerkelijke eensgezindheid en onderlinge afstemming.

Alle denkbare instrumenten worden uit de kast gehaald: de geldpersen draaien, de belastingen gaan omlaag, de overheidsuitgaven omhoog. De (gedeeltelijke) nationalisering van financiële instellingen is zo normaal als in Rusland na de bolsjewistische revolutie van 1917. Uit angst voor deflatie en depressie à la de jaren dertig van de vorige eeuw is de orthodoxie, kortom, resoluut overboord gezet.

In het Nederlandse politieke spectrum bestaat hierover brede overeenstemming. De SP, het CDA en de PvdA omarmen het Rijnlandse model en zetten zich af tegen het Angelsaksische ongereguleerde kapitalisme.

Alleen de VVD heeft de tekenen des tijds nog niet verstaan. De liberalen hebben het moeilijk: de marktwerking is stukgelopen op hebzucht en ze hebben geen alternatief voorhanden.

Terwijl werkgevers alarm slaan omdat ze een dramatische vraaguitval vrezen en bankiers aan het infuus van de schatkist liggen, blijft VVD-partijleider Mark Rutte onzichtbaar. In reactie op het crisispakket van het kabinet kon Frans Weekers, financieel woordvoerder van de VVD-fractie in de Tweede Kamer, slechts verzinnen dat het slecht was voor het begrotingssaldo. Zijn opmerking klonk als de muziek van het orkest aan boord van de zinkende Titanic.

In het kabinet hebben premier Balkenende (CDA) en minister van Financiën Bos (PvdA) de crisisregie stevig naar zich toe getrokken. Komend jaar gaat de koopkracht gemiddeld omhoog, dus heeft een btw-verlaging niet zoveel zin. Het is daarom nuttiger om de bedrijvigheid te stimuleren met een extra belastingaftrek voor investeringen.

De gangbare begrotingsregels heeft het duo Balkenende-Bos stilzwijgend buiten werking gesteld. Ze hebben de vrije hand nu ze naamgever van de Zalmnorm hebben benoemd tot bestuursvoorzitter van een staatsbank. De liberale oud-minister is pragmatischer dan zijn politieke opvolgers. Die worstelen nog met de axioma’s van het verleden. Deze ideologische achteruitkijkspiegel kan de VVD nog lelijk opbreken bij de volgende verkiezingen.

Roel Janssen