Kwistige Barroso meteen onder vuur

Brussel roept lidstaten op de belasting te verlagen en geld uit te geven. Maar dit leidt in zowel Europese hoofdsteden als binnen de Commissie zelf tot verzet.

De Europese Commissie krijgt al weken het verwijt dat ze, middenin de ergste economische crisis sinds tijden, geen enkel initiatief neemt. Maar nu ze eindelijk met een plan komt, is het weer niet goed.

Het economische herstelplan voor alle landen van de Europese Unie dat Commissie-voorzitter Jose Manuel Barroso vanmiddag in Brussel presenteerde, werd in Europese hoofdsteden én binnen de Commissie zelf al onder vuur genomen voordat de definitieve versie vanmorgen klaar was. Groot-Brittannië heeft niet eens gewacht – premier Brown lanceerde zijn eigen herstelplan, dat het land diep in de schulden zal steken.

Ook Barroso’s eurocommissarissen zijn ongelukkig met de inhoud. Zij vrezen dat het Stabiliteitspact en de staatssteunregels – de fundamenten van de Europese integratie – in gevaar komen.

Barroso wil dat alle EU-landen 1,5 procent van hun bruto binnenlands product in hun economie pompen door onder meer belastingverlagingen en extra overheidsbestedingen. Dat komt neer op 200 miljard euro. Veel maatregelen zijn nationaal – er bestaat geen Europese belasting en de Europese begroting is beperkt.

Spenderen, luidt het advies van Brussel aan Europese regeringen. Dit staat haaks op de doctrine die de Commissie tot dusver predikte. Maar economische prognoses worden dagelijks naar beneden bijgesteld. Topfunctionarissen in Brussel zijn somber. Als landen tijdelijk, gericht en gecoördineerd investeren in economisch herstel, is dat het beste. Zo geeft de EU één signaal aan markten, investeerders en consumenten. Dat kan vertrouwen wekken, de basisvoorwaarde om de economieën weer op gang te krijgen.

Toch stuit het plan ook intern op verzet. Barroso kon het vanmorgen maar moeizaam verdedigen tegenover de eurocommissarissen. Wat is de relevantie ervan? Dat ze flink moeten uitgeven, hebben regeringen zelf al bedacht. Ieder land stelt prioriteitenlijstjes op, ook Nederland. Groot-Brittannië moet een van de grootste financiële centra ter wereld – Londen – competitief houden. Dat vergt andere maatregelen dan in, zeg, een groot exportland als Duitsland. Een btw-verlaging zoals de Britten hebben doorgevoerd (waar het Commissie-plan positief over is), is door de Franse president Sarkozy en bondskanselier Merkel afgewezen.

Vervolg Stimuleringsplan: pagina 17

Race om staatssteun niet te stoppen

Verder adviseert de Commissie regeringen om andere (tijdelijke) belastingverlichtingen door te voeren. Ook daar is al kritiek op. Zo wil Polen gauw toetreden tot de eurozone. Om aan de ‘toegangseisen’ te voldoen, moet Warschau het begrotingstekort inperken, in plaats van vergroten.

Oplopende begrotingstekorten zorgden binnen de Commissie voor verbeten debatten. Volgens welingelichte bronnen zijn belangrijke eurocommissarissen als Joaquín Almunia (Monetaire Zaken) en Neelie Kroes (Mededinging) bezorgd dat Barroso’s herstelplan het hart van de Europese samenwerking aantast. Almunia bewaakt het Stabiliteitspact, dat landen afstraft als hun financieringstekort stijgt tot boven de 3 procent. Die limiet moet de euro stabiel houden. Kroes moet zorgen dat staatssteun aan bedrijven de concurrentie niet benadeelt.

De Europese integratie is vooral economisch van aard, dus deze regels vormen de steunpilaren van de Unie. Kabinetschefs van eurocommissarissen schrokken toen zij deze week werden ingelicht over de details van het herstelplan – dat in een piepklein kringetje rondom Barroso is uitgewerkt. Zo staat in de tekst dat „lidstaten gedwongen kunnen worden om de limiet van 3 procent in 2009 en 2010 te doorbreken wegens uitzonderlijke omstandigheden”.

Daar staat bij dat die tekorten moeten worden weggewerkt zodra de economie aantrekt. Maar wanneer is dat? Wie bepaalt dat? Niemand heeft antwoord op deze vraag. Commissaris Almunia weet dat landen over de 3 procent heengaan – dat gebeurt nu al. Maar het antwoord is níét, vindt hij, om de regels te versoepelen. Integendeel: die 3 procent moet heilig zijn. „Het pact wordt voor het eerst echt getest”, zegt een Commissie-functionaris. „Moet de Commissie de grenzen uitgummen? Nee, ze moet juist keihard zeggen waar die grenzen liggen.”

Hetzelfde geldt voor staatssteun. De Commissie past de staatssteunregels al flexibel toe in de banksector, onder strenge voorwaarden. Meer dan twintig banken kregen sinds eind september overheidsinjecties. Maar Kroes waarschuwt: banken zijn een uitzondering. Als die vallen, trekken ze de hele economie mee. Voor autofabrikanten, telecombedrijven of scheepswerven in nood, wil zij de gewone staatssteunregels laten gelden. „Anders ontstaat er een race om overheidsgeld”, zei ze vrijdag op een conferentie over staatssteun. Zo’n race, waarnaar ook bondskanselier Merkel vanmorgen verwees, is niet te stoppen. En alleen grote landen kunnen die winnen. De EU is indertijd juist opgezet om moordende competitie tussen grote landen, waarin kleintjes worden vermalen, onmogelijk te maken.

Het Commissie-plan houdt de staatssteunregels overeind. Tegelijkertijd staat het overheden toe kleine bedrijven te steunen die investeren in groene technologie of andere innovaties. Sommigen vinden dat Barroso de regels opoffert onder druk van dezelfde regeringsleiders die hem volgend jaar een tweede termijn kunnen bezorgen. De EU-regeringsleiders moeten het herstelplan op 11 en 12 december goedkeuren tijdens een top in Brussel. Als dat niet lukt, is er overigens geen plan B.