Klimmen moet

De Duitse emeritus hoogleraar Hans-Ulrich Wehler was maandagavond te gast in Amsterdam. Hij somberde over de toekomst: anderhalf procent van de Duitse burgers beheerst het leven van de rest. De sociale mobiliteit is nihil. De huidige crisis maakt die ongelijkheid zichtbaar, en leidt tot maatschappelijke onrust. Wehler: „Kan de politiek die onrust kanaliseren?”

Wehler is een sociaal-economisch historicus. In zijn grimmige maatschappijanalyse lijkt hij een van de fundamenten van zijn vak vergeten te zijn: naast de korte duur staan de lange en middellange duur. Sociale mobiliteit over één generatie ziet er inderdaad beroerd uit. Uit OESO-onderzoek blijkt dat in 2005 16 procent van de Duitse studenten in het hoger onderwijs uit een arbeidersmilieu kwam. In Nederland was dat een schamele 5 procent.

Wie zijn blik verbreedt tot meerdere generaties, ziet dat er wel degelijk sociaal geklommen wordt – via de middenklassen. In 2005 had in Duitsland en Nederland 40 procent van de vaders van studenten hoger onderwijs genoten. Dat betekent dat 60 procent van de studentenvaders minder hoog of geen onderwijs gevolgd had. De middenklassen laat Wehler wijselijk buiten beschouwing – zoals wel vaker gebeurt in de zwart-witdiscussie over ‘het volk’ versus ‘de elite’.

Enger dan Wehlers pessimistische toekomstvisioen, is zijn visie op de maatschappij. Klimmen moet, volgens Wehler en zijn geestverwanten. Een generaties lange lijn van stukadoors is ontoelaatbaar. Abstract gaat altijd boven concreet, computer boven workmate, manager boven monteur. Maar een familie van rechters mag ook niet. Wehler c.s. koestert minachting voor de elite, omdat ze haar kinderen beschermt: wie hoog geboren wordt, maakt zelden een sociale val.

Volledig gelijke kansen voor ieder kind bestaan alleen in ideologieën van gelijkschakeling, zoals het communisme, dat Wehler veracht. En alleen omdat de sprong van bouwvakker naar premier binnen één generatie voor de meeste mensen niet haalbaar is, hoeven we de hoop niet op te geven. Verbetering van sociale mobiliteit kan alleen gaan zoals het klimmen zelf: stukje bij beetje.

Merel Boers