Kinderhandel onder mom adoptie moeilijk aan te pakken

Een Nederlands paar kocht de Belgische baby Jayden via internet. De vraag is of er strafbare feiten zijn gepleegd. „Maar het kind wordt wel zijn afkomst ontnomen.”

Het dubbele nieuws kwam bijna gelijktijdig en veroorzaakte onrust in de Tweede Kamer. Vlak nadat tv-programma Netwerk maandag een reportage had uitgezonden over een Nederlands stel dat in België een baby kocht, besloot het gerechtshof in Arnhem dat een andere in België gekochte baby – de in februari 2005 geboren Donna – bij haar nieuwe Nederlandse ouders mag blijven.

De Belgische justitie doet onderzoek naar baby Jayden en spreekt van een „tweede baby Donna-zaak”. Volgens Netwerk heeft een paar uit Overijssel baby Jayden één dag na de geboorte in juli van dit jaar meegenomen uit het Gentse ziekenhuis Jan Palfijn. De biologische ouders zouden hun kind via internet te koop hebben aangeboden wegens geldzorgen. Netwerk meldde dat het Nederlandse stel tussen de 5.000 à 10.000 euro voor het jongetje betaalde. Het Openbaar Ministerie in Zwolle heeft de politie opdracht gegeven te onderzoeken of strafbare feiten zijn gepleegd.

Deze gebeurtenissen brengen baby Donna in herinnering. Een Vlaamse draagmoeder droeg dit meisje voor de biologische vader en zijn vrouw, maar kwam deze afspraak niet na en verkocht de baby via internet voor 15.000 euro aan een ander Nederlands echtpaar.

De biologische vader wilde zijn kind terug, maar de rechter wees dat twee keer af omdat de pleegouders een familieband met Donna hebben opgebouwd. Justitie heeft altijd gezegd dat ‘Donna’ een uitzonderlijke zaak is die geen navolging moet krijgen. Daarom vinden deskundigen nu ook dat baby Jayden direct naar een neutrale omgeving moet. De Raad voor de Kinderbescherming zegt nog deze week te willen beoordelen wat er met het kind moet gebeuren. „Als het kind te lang blijft, ontstaat er gezinsleven”, waarschuwt de Tilburgse hoogleraar familierecht Paul Vlaardingerbroek. „Dan kan je het bijna niet meer maken het weg te halen.” Hij pleit ervoor het kind onmiddellijk weg te halen bij het Overijsselse gezin om zorgvuldig te kunnen nagaan wat daarna het beste is voor de jongen. „Illegale handel mag nooit lonen”, zegt Vlaardingerbroek. „Maar als blijkt dat het voor de baby het beste is dat hij bij dit Nederlandse stel terugkeert, moet dat kunnen.”

Parlementariërs zijn het met hem eens dat illegale overdracht van kinderen niet mag lonen. Kamerleden van CDA en PvdA denken dat het Nederlandse strafrecht aangepast moet worden om dit soort praktijken tegen te gaan.

Artikel 273f van het Wetboek van strafrecht moet worden gewijzigd, vindt Kamerlid Khadija Arib (PvdA). „Nu is kinderhandel alleen strafbaar als sprake is van uitbuiting. Ik vind dat als een kind na betaling uit zijn omgeving wordt weggehaald, dat ook strafbaar zou moeten zijn.” Kamerlid Marleen de Pater (CDA) zoekt in datzelfde wetsartikel mogelijkheden om illegale kinderhandel in te dammen. „Dat artikel gaat altijd over uitbuiting en dat is hier niet aan de orde”, aldus De Pater. „Maar het kind wordt wél zijn afkomst ontnomen.” Daarom wil ook zij dat koop en verkoop van kinderen strafbaar wordt.

Vlaardingerbroek ziet leemtes in het strafrecht. „Je zou het wetboek zo moeten aanpassen dat overbrengen van een kind van het ene naar het andere gezin, buiten officiële instanties om, strafbaar wordt.”

Kamerlid Ed Anker (ChristenUnie) kan zich nauwelijks voorstellen dat deze vorm van kinderhandel nog niet strafbaar is. „Maar als dat niet zo is moeten we dat direct veranderen.”

De Nederlandse afdeling van United Adoptees International (UAI) pleit daar al jaren voor. De UAI is een groep volwassen geadopteerden die zich bezighoudt met adoptie als maatschappelijk verschijnsel. Hilbrand Westra is voorzitter van de Nederlandse tak. Hij zegt dat bij baby Jayden sprake is van ‘afstammingsverduistering’ omdat het erop lijkt dat valse aangifte is gedaan bij de burgerlijke stand. „Dit is een vorm van kinderhandel onder het mom van adoptie.”

De wensouders zeggen een advocaat ingeschakeld te hebben om problemen te voorkomen. Zo zouden de biologische ouders afstand hebben gedaan van al hun rechten. Westra vindt dat de Nederlandse overheid dit niet moet accepteren. Net als Kamerlid Arib meent hij dat het oordeel van de rechter om baby Donna aan de nieuwe ouders toe te vertrouwen, een verkeerd signaal geeft. Koppels die illegaal een baby willen bemachtigen, zouden uit de jurisprudentie kunnen opmaken dat ze het kind kunnen houden, als maar enige tijd sprake is geweest van een gezinsleven. „Schijnbaar wordt het kopen van kinderen geaccepteerd in Nederland”, zegt Westra. „Door de Belgische baby Donna bij het Nederlandse paar te laten, hou je deze illegale praktijken in stand omdat het blijkt te lonen”, zegt ook Kamerlid Arib. „Dat is onverstandig. Kennelijk vertoont de wetgeving openingen. Die moeten we dichttimmeren.” Het ministerie van Justitie kon nog niet reageren.

In recente Justitiële verkenningen, een uitgave van het kenniscentrum voor justitiebeleid WODC, houden deskundigen een pleidooi voor beter overheidstoezicht op misstanden. Vroeger werd adoptie uitsluitend door een humanitaire bril bezien, maar adoptie is ook handel, aldus het rapport Adoptie onder vuur. Want er is vraag, er is aanbod, er zijn intermediairs, er zijn kosten en er zijn prijzen. Naarmate adoptiekinderen schaarser worden, neemt de illegale handel toe.

„Die handel uitbannen zal nooit lukken, maar inperken misschien wel”, zegt Vlaardingerbroek.