Hij heette ook niet Zwarte Piet. Hij heette Jan de Knecht

Ik vond ze verdacht, de radioreclamespotjes voor de 35-delige reeks Het alledaagse leven, over ‘tradities en trends in Nederland’. En toen ik de reeks ontwaarde bij de boekhandel, kreeg ik nog meer bedenkingen. ‘Lees alles over de gewoonten en gebruiken van de Nederlanders’ stond erop, en, licht-dwingend: ‘Zó doen wij dat...’

Dat ‘Zó doen wij dat...’ klonk me nogal Rita Verdonkish in de oren. Was dit een Secret Rita Project, waarin stond dat je, als je in Nederland wenste te wonen, altijd een bosje bloemen mee moest nemen als je bij iemand ging eten, tussen de middag twee verlepte boterhammen met kaas uit een plastic zakje diende te eten, en het gehele repertoire van Jan Smit uit je hoofd moest kennen (én waarderen)?

Argwanend kocht ik deel 1 en 2 van Het alledaagse leven, en werd gerustgesteld. Deze boekwerkjes bleken niet in elkaar geknutseld door Rita, maar door het Meertens Instituut. Dat instituut uit Het Bureau van Voskuil, waarvan de medewerkers hun hele leven opdragen aan diepgravend, volkenkundig en vooral onzinnig onderzoek naar, bijvoorbeeld, het oud-Nederlandse gebruik om de nageboorte van een paard in een boom te hangen.

Vooral het in depth onderzoek naar Zwarte Piet was fascinerend. Zwarte Piet, zo had een medewerker van het Meertens Instituut waarschijnlijk na 23 jaar eenzaam onderzoek uitgevogeld, was vroeger helemaal niet zwart. Hij was blank. Hij heette ook niet Zwarte Piet. Hij heette Jan de Knecht.

Nu erken ik dat de naamsverandering een goed idee was – Zwarte Piet is gewoon een betere artiestennaam –, maar het was wel handiger geweest om hem blank te houden. Dan hadden we nu dat gezeur niet gehad met groene en gele Pieten en elk jaar verhitte schoolteamvergaderingen rondom het vraagstuk ‘Hoe doen we dat met Zware Piet?’.

Zwarte Piet was vroeger ook beter gekleed. Hij droeg een witte broek, een wit overhemd en een bolerohoed – ik geloof dat dat een sombrero is. Piet was een koloniale dandy in die dagen, die na zijn werk zo naar een diner dansant kon. Of naar een Mexicaanse thema-avond.

De officiële Sinterklaas, Bram van der Vlugt, werd ook opgevoerd in Het alledaagse leven. Volgens hem is Zwarte Piet tegenwoordig vooral een manager, ‘op voet van gelijkheid met Sinterklaas’.

Zwarte Piet als manager – saaier moet het niet worden. Gelukkig is hij in ieder geval nog steeds een manager met een baret, een pofbroek en een maillot. Ja, soms ben ik ook een Nederland-purist.