Heel Nederland een slimme meter - straks

Enig idee hoe uw energieverbruik er precies uitziet? Een ‘slimme’ meter biedt uitkomst. U kunt er energie mee besparen. Maar zoals zo vaak in Nederland gaat het ook hierbij met de invoering traag.

Nog maar een paar weken, en dan gaan de energietarieven weer omhoog. Reken maar op 160 euro per jaar meer, zegt Nuon, ’s lands grootste energiebedrijf. De burger die besluit zich eens te verdiepen in zijn energieverbruik, ontdekt al snel dat hij weinig aanknopingspunten heeft.

Zeker, in de meterkast bevindt zich een elektriciteitsmeter met een platte schijf die sneller draait naarmate er meer elektriciteit wordt verbruikt. Verder verspringen er cijfertjes. Bij de gasmeter zijn er alleen cijfertjes. Maar hoeveel kilowattuur de burger op dat moment verbruikt, of hoeveel kubieke meter gas hij per uur aan het verstoken is – het blijft geheim. Hij kan alleen zien wat er is verbruikt sinds het moment dat de meter is geïnstalleerd. Het is als een auto die wel met een kilometerteller, maar niet met een snelheidsmeter is uitgerust.

Wie zich over dat gebrek aan informatie verbaast, kan zich troosten met de gedachte dat de Europese Unie met hem sympathiseert. In april 2006 heeft een Europese richtlijn gestipuleerd dat eindverbruikers dienen te beschikken over „individuele meters die het actuele energieverbruik van de eindafnemer nauwkeurig weergeven”. Minister Van der Hoeven (Economische Zaken, CDA) heeft in maart van dit jaar erkend dat dit in Nederland nog niet het geval is.

Zij kwam met een wetsontwerp om ‘slimme’ meters in Nederland in te voeren. Als ook de Eerste Kamer binnenkort haar ja-woord geeft, komen er straks in ieder huishouden apparaatjes die de meterstanden zelf naar de netbeheerder zenden, ja elke maand, elke week, elke dag, ieder uur of zelfs elk kwartier dat kunnen doen.

De slimme meter – eigenlijk een kleine computer – kan meer. Op afstand een verbruiker afsluiten of op rantsoen zetten bijvoorbeeld. Of prepaid energieverbruik invoeren: de leverantie stopt als het tegoed op is. En wie zonnepanelen heeft, kan ook niet zonder. Want alleen op een slimme meter is precies te zien hoeveel zonnestroom er wordt geproduceerd, en dat is weer nodig om het subsidiebedrag vast te stellen dat de groene zelfproducent ontvangt.

Vrijwel onontkoombaar wordt de slimme meter in de geliberaliseerde energiemarkt, waar de verbruiker uit verschillende aanbieders kan kiezen. Nu wil de overstap naar een andere leverancier nog wel eens onjuiste nota’s en langdurig bellen met de klantenservice tot gevolg hebben. Met de slimme meter wordt de overstap eenvoudiger.

Voor de consument is het interessantste dat hij straks eindelijk een instrument heeft waarmee hij kan zien hoe hij energie kan besparen. Je kunt er een schermpje op aansluiten waarop op elk moment te zien is wat je verbruikt. Je kunt zien wat er nog aan stroomverbruikers aanstaat als je de deur uitgaat, wat het oplevert als je apparaten van de standby afhaalt of wat het scheelt als je het espressoapparaat en de diepvriezer uitzet. Als je een slimme meter hebt, kun je op je pc je gas- en elektriciteitsverbruik van de afgelopen dag, week of maand in fraaie staafgrafieken zien. Je kunt een plan opstellen om 5, 10 of 15 procent op je energierekening te besparen en van dag tot dag zien of je dat doel ook haalt. Onderzoek in de VS en Zweden heeft uitgewezen dat dit soort informatie besparingen van 10 à 15 procent oplevert.

Toch zal dat alles voorlopig theorie blijven, want het duurt nog wel even voordat iedereen een slimme meter krijgt. Het College Bescherming Persoonsgegevens kwam met bezwaren. Netbeheerders verplichten om gedetailleerde meetgegevens door te geven aan de energieleveranciers was in strijd met privacywetten. De minister paste het wetsontwerp op dat punt aan: de consument moet daar straks uitdrukkelijk toestemming voor geven.

De minister wilde de meters vanaf 1 januari 2009 bij iedereen verplicht laten installeren. Maar in de Tweede Kamer bestonden zoveel vragen over het wetsontwerp dat er een proefperiode is ingelast, die waarschijnlijk twee jaar zal duren. Pas daarna komt de „wettelijk verplichte uitrol”.

De grote meterfabrikanten als Actaris en Logica kijken met belangstelling uit naar de uitkomst van de proefperiode: tenslotte zullen de netbeheerders – zij krijgen de meters in beheer – straks zo’n zeven miljoen meters bestellen.

Oxxio wachtte de verplichte invoering niet af. Sinds drie jaar levert dit energiebedrijf een slimme meter aan zijn klanten, dezelfde overigens die al in heel Italië is ingevoerd. Er zijn er nu 170.000 in Nederland. De Oxxio-klanten kunnen op internet inloggen en in een staafgrafiek van uur tot uur hun energieverbruik bekijken.

Hilbrand Does, manager bij Oxxio, houdt een print omhoog. „Hier zie je mijn energieverbruik van 5 mei dit jaar. Ik was toen met vakantie, dus je ziet een vlak verbruik. Die piek die je daar ziet is de werkster, die blijkbaar aan het stofzuigen is geweest.” Maar weet Oxxio of hun meters straks aan de eisen van de minister voldoen? „Daar voldoen ze zeer waarschijnlijk niet aan”, zegt Does. „Maar ze mogen van de minister blijven hangen.” De slimme meter is een van de belangrijkste producttrekkers van Oxxio. Doordat zijn klanten een beter inzicht in hun energieverbruik kregen, bespaarde 18 procent van hen 10 procent of meer, en 33 procent bespaarde 5 procent meer.

Ook Nuon wachtte de wet niet af: het stroombedrijf heeft al 75.000 slimme meters bij klanten geïnstalleerd en ook al een volgende stap gezet. Twintig Nuon-klanten in Arnhem krijgen bij wijze van proef een slimme meter waarop een schermpje is aangesloten dat – en dat is geheel nieuw – kan worden geplaatst in de huiskamer. Op het schermpje, formaat kloeke fotolijst, is niet alleen het actuele verbruik te zien in kilowattuur, in kubieke meters gas en desgewenst in euro’s. Ook meldt het schermpje van dag tot dag of een geplande bezuiniging in het energieverbruik werkelijk gehaald wordt.

Kjartan Skaugvoll, bij Nuon directeur klantenrelaties: „We zijn erg benieuwd of dit soort informatie tot zuiniger omgaan met gas en elektriciteit en dus tot besparingen leidt. Eerder onderzoek lijkt wel in die richting te wijzen.” Over drie maanden wil Nuon de proef afsluiten. Dan zal duidelijk zijn of een geïnformeerd mens ook een zuiniger mens is.