Bos moet nationale bank nog langs Brussel zien te krijgen

Het besluit van de overheid om ABN Amro en Fortis te integreren staat vast. Maar de belangrijkste hobbel moet nog worden genomen: groen licht uit Brussel. Neelie Kroes kan er nog voor gaan liggen.

Minister Bos klonk erg zelfverzekerd toen hij afgelopen vrijdag zijn beslissing toelichtte om de twee banken in staatsbezit, ABN Amro Nederland en Fortis Bank Nederland, definitief te integreren.

Ja, het fusievoorstel moet nog ter goedkeuring langs de Europese Commissie, zei de minister van Financiën, en dat zullen „we in goede dialoog voorleggen”. Maar tegelijkertijd riep hij: „We zijn er eigenlijk ook wel zeker van dat dat gewoon zal lukken.” Daarbij liet hij ook doorschemeren dat wat hem betreft de vorig jaar door Eurocommissaris Kroes van Mededinging afgedwongen verkoop van een deel van de zakelijke bankactiviteiten van ABN Amro en/of Fortis zal worden teruggedraaid.

Was het maar zo eenvoudig. Dezelfde vrijdagavond reageerde het kabinet van Kroes ferm, waarbij tussen de regels een lichte irritatie doorschemerde over de opmerkingen van Bos. „De [Europese] Commissie is in het algemeen niet tegen noodmaatregelen om in de huidige systeemcrisis de stabiliteit van het financiële stelsel te garanderen.” Maar: „[De Europese Commissie] is vastbesloten die noodmaatregelen niet ten koste te laten gaan van de belangen van consumenten en ondernemingen”.

Het is van het grootste belang, vervolgt Kroes, dat bedrijven op de Nederlandse markt toegang blijven houden tot goede concurrerende bancaire dienstverlening. De Eurocommissaris bevestigde dat er in de aanloop naar het integratieplan van Bos, contacten waren geweest tussen haar kabinet en zijn ministerie. Maar zolang er over dit punt geen overeenstemming is, kan er van integratie tussen ABN Amro en Fortis Bank Nederland geen sprake zijn.

De verklaring van Kroes geeft aan dat zij vooralsnog geen enkele aanleiding ziet haar mening van vorig jaar over de zakelijke markt in Nederland bij te stellen. Bij het geven van groen licht aan de overname door Fortis van ABN Amro Nederland, in oktober vorig jaar, was zij vooral bezorgd over het goed en gezond functioneren van de kredietverschaffing aan het midden- en kleinbedrijf, in haar definitie bedrijven met een omzet tussen de 10 miljoen en 250 miljoen euro.

Die markt wordt in Nederland sinds jaar en dag gedomineerd door de grote drie: ABN Amro, ING en Rabobank (zie tabel). Fortis fungeerde met zijn divisie commercial banking als de gewaardeerde vierde partij die bedrijven in Nederland een goedkoper alternatief kan bieden.

Omdat deze prijsvechter zou wegvallen als Fortis haar krachten met ABN Amro zou bundelen, stelde Kroes als voorwaarde voor haar goedkeuring dat de nieuwe combinatie 10 procent van haar mkb-diensten zou afstoten, bij voorkeur aan een buitenlandse partij, opdat een internationaal netwerk behouden blijft. Fortis koos ervoor niet in het eigen vlees te snijden, maar delen van ABN Amro te verkopen. De keuze viel op de dochters Hollandse Bank Unie (HBU) en IFN Finance, twee grootzakelijke kantoren en 13 regionale kantoren die het mkb bedienen. Brussel stemde met deze desinvestering in. Begin juli werd een verkoopovereenkomst met Deutsche Bank getekend.

Het ministerie van Financiën gaat ervan uit dat de bedenkingen van Neelie Kroes op mogelijke marktdominantie geen hout meer snijden. Den Haag gaat er volgens bronnen die betrokken zijn van uit dat de markt voor het zakelijk bankieren in de afgelopen maanden is veranderd. Door alle onzekerheid rond Fortis en ABN Amro zouden veel zakelijke klanten zijn weggelopen.

Hier maakt Bos mogelijk een inschattingsfout. Het is juist dat veel particuliere en zakelijke klanten deze twee banken de rug hebben toegekeerd, maar dat gold vooral hun spaar- en depositorekeningen. Die zijn immers eenvoudig over te hevelen naar andere banken. Op het gebied van kredietverlening en betalingsverkeer is dat een stuk lastiger. Volgens adviesbureau Vallstein, dat geregeld de Nederlandse markt in kaart brengt, is er om die reden niets noemenswaardig veranderd sinds zijn peiling van juni.

Tweede risico voor Financiën is de opstelling van Deutsche Bank. Die gaat er volgens ingewijden nog steeds van uit dat de verkoopovereenkomst rond HBU gewoon doorgaat. Hoewel Fortis dat contract inmiddels eenzijdig heeft opgezegd, omdat De Nederlandsche Bank en de Europese Commissie er niet voor de afgesproken deadline van 3 oktober toestemming voor hebben gegeven. Deutsche, die HBU voor een relatief zacht prijsje van 700 miljoen euro overnam, zou op zijn minst voor dit mislopen gecompenseerd willen worden. Het is de vraag of de Duitsers het aandurven om deze wens juridisch kracht bij te zetten. En of Financiën daarvan onder de indruk zal zijn. Deutsche Bank wil graag uitbreiden in Nederland. Een wet in internationaal bankieren zegt: tart nooit de autoriteiten in het land waar je ambities hebt.