Amerika keert zich voor injectie tot zijn Schepper

Het nieuwe plan van de VS om voor 800 miljard dollar schuldproducten op te kopen lijkt gratis, want het geld komt van de centrale bank en die drukt extra dollars bij als ze nodig zijn.

Amerikanen werden vanmorgen wakker met het geluid van helikopters. Geen gevechtstoestellen, maar de spreekwoordelijke wentelwieken die volgens de econoom Milton Friedman in tijden van grote financiële nood moeten uitrukken om ‘geld over het land uit te strooien’.

Gisteren kondigde de Amerikaanse minister van Financiën Paulson een nieuw plan aan om de kredietcrisis te lijf te gaan. De overheid zal 800 miljard dollar (617 miljard euro) gebruiken voor het opkopen van hypotheekleningen en kredieten van consumenten en bedrijven, om banken aan te sporen hun kredietverlening weer op gang te brengen. Zonder krediet loopt de economie vast, en dat voorland moet ten koste van alles worden vermeden. De maatregel komt bovenop het vorige maand gelanceerde steunprogramma van 700 miljard dollar voor de financiële sector. En het wordt gevolgd door een economisch stimuleringsplan van de aanstaande president Obama, dat naar verluidt zo’n 500 miljard dollar groot is.

Maar hoe gaat het nieuwe plan nu precies in zijn werk, en wie betaalt het? Om met dat laatste te beginnen: niemand. Althans, nog niemand. Economische stimulering loopt grotendeels via de begroting. De staat zal meer moeten lenen, het tekort loopt op en de staatsschuld stijgt. Maar het financiële plan loopt via de centrale bank, de Federal Reserve. En het grote voordeel van de Fed is dat die het geld gewoon kan scheppen, in letterlijke én figuurlijke zin.

Dat is al langer aan de hand. In navolging van wat bij de Europese Centrale Bank gewoon is, accepteert de Fed sinds eind vorig jaar onderpand van banken in ruil voor contanten, en dat programma is behoorlijk uitgebreid. Zo is de bancaire sector van extra middelen voorzien. Maar al dat onderpand komt wel terecht op de balans van de centrale bank.

Vorige week publiceerde de Fed zijn jongste gegevens: het balanstotaal van de centrale bank is nu 2.189 miljard dollar groot. Dat is meer dan een verdubbeling in een jaar tijd. Door de nieuwe maatregelen zal de balans nog verder uitdijen, en Paulson zei dat de genoemde 800 miljard dollar hoger kan uitvallen.

Zo wordt de Amerikaanse overheid, via de centrale bank, de eigenaar van een baaierd aan complexe financiële producten die gekoppeld zijn aan consumenten- en bedrijfskredieten en hypotheekleningen. De banken worden ervan verlost, zodat zij nieuwe kredieten aan kunnen gaan, de economie draaiend houden én de huizenprijzen behoeden voor een verdere val. De vaatvernauwing in de hypotheeksector heeft al bijgedragen aan een gisteren gerapporteerde val van de huizenprijzen.

Paulsons nieuwe plan geeft aan dat de kredietcrisis nog lang niet is opgelost, getuige ook de kapitaalinjectie en garanties voor Citigroup van afgelopen weekend. Het doel heiligt op dit moment de middelen. Maar er komt een tijd dat ook de middelen alsnog moeten worden afgerekend. Dat hoeft niet nadelig uit te pakken. Als alles goed komt en de markten en de financiële sector herstellen, dan kunnen de overheid en de Federal Reserve wellicht winst maken op alle gekochte ‘giftige’ spullen. Maar de verliezen kunnen eveneens fors zijn.

Feit blijft dat de ongekende geldschepping hoe dan ook een groot effect zal hebben op de Amerikaanse economie. Te veel geld dat achter eenzelfde hoeveelheid goederen en diensten aanjaagt, veroorzaakt inflatie. Mocht er volgend jaar een gevreesde periode van deflatie, dus prijsdalingen, optreden, dan zou de timing wel eens heel goed kunnen uitpakken. De inflatoire impuls weegt dan tegen de deflatiedreiging op. Maar in principe is de ongekende geldschepping vooral inflatoir. En krijg die duivel maar weer eens terug in zijn doos. De burger krijgt dan alsnog de kosten van het gratis geld van nu gepresenteerd.

De bovenmatige geldschepping is potentieel gevaarlijk voor de koers van de Amerikaanse dollar. Maar de wegen van de valutamarkt zijn ondoorgrondelijk. Japan nam tijdens zijn crisis in de afgelopen vijftien jaar zijn toevlucht tot grootscheepse creatie van yen om de deflatie tegen te gaan. De yen bereikte vorige maand een van zijn sterkste koersen ooit. Washington mag hopen dat het er ook zo goed mee weg komt.

Meer plannen van overheden op nrc.nl/kredietcrisis