Graag duurzame energie, maar wel mooi

De Waddeneilanden willen hun energie helemaal zelf gaan opwekken. Het liefst duurzaam. Maar hoe? Op Ameland liggen windmolens en zonnepanelen gevoelig.

Leonard Molenaar, fietsenverhuurder te Ameland, rommelt wat in zijn schuur. Achter een werktafel en een paar kartonnen dozen komt opeens een stel zonnepanelen tevoorschijn. Die staan daar al jaren, zegt Molenaar – gladgeschoren hoofd, grove handen. Hij heeft nooit de moeite genomen ze op zijn dak te installeren.

Als het aan de gemeente ligt, gaat dat veranderen. Ameland en de andere Waddeneilanden hebben zich tot doel gesteld in 2020 zelfvoorzienend én duurzaam te zijn wat betreft energie en water. Met die groene status hopen ze meer toeristen te trekken, de belangrijkste inkomstenbron van de eilanden.

Het zal een harde dobber worden, geeft Jester Nynke Schoustra, medewerker milieu bij de gemeente Ameland, toe. Nu is pas 2 procent van de gebruikte energie duurzaam. Windturbines zullen er op Ameland niet komen, zegt Schoustra in kleermakerszit op haar groenleren bank. „Te veel horizonvervuiling.” En zonnepanelen zijn alleen een optie buiten de oude dorpskernen, die een beschermde status hebben. Maar moet de gemeente die regel zo strikt blijven handhaven, vraagt installateur André Bakker van Faber Wijnberg Installatietechniek in Hollum zich af. Zo lelijk zijn zonnepanelen toch niet? Volgens hem staat het eiland op een tweesprong. „Gaan we met onze tijd mee, of blijven we hangen in het verleden.”

Op Texel zijn de plannen al vergevorderd, vertelt wethouder Peter Bakker van Financiën. In het stroomgebied tussen Texel en Den Helder moet een getijdecentrale komen. Subsidies zijn aangevraagd bij het Waddenfonds, de provincie en Brussel. Zonnepanelen en zonneboilers worden gestimuleerd, net als kleine windmolens. Volgend jaar start een project voor de bouw van twintig woningen die netto meer energie opwekken dan ze verbruiken. Er wordt nagedacht over algenteelt, om biodiesel te maken. Onder het noorden van Texel bevindt zich een warmwaterbel, die energie zou kunnen leveren. „We gaan onze doelstelling met gemak halen”, zegt Bakker.

Op Schiermonnikoog denken de boeren, zeven in totaal, erover een vergistingsinstallatie te bouwen die mest en groen afval omzet in stroom. Zo’n 65 kilometer boven het eiland wil het Duitse energiebedrijf RWE een reusachtig windmolenpark neerzetten. Het moet stroom leveren voor een miljoen huishoudens, en zou alle eilanden in één klap kunnen voorzien. Terschelling wil boringen gaan verrichten, om diepe aardwarmte naar boven te halen.

„Als de bevolking maar wordt ingelicht en erbij wordt betrokken”, zegt Ruth Mourik van het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) in Petten. Zij bestudeerde hoe eilanden elders hun duurzame plannen uitvoerden. Het blijkt cruciaal burgers in een vroeg stadium te betrekken. Nog beter is het als de lokale economie er voordeel bij heeft. Op het Griekse Kreta en het Deense Samsø richtte de bevolking coöperaties op voor de plaatsing van windturbines, zonnepanelen of zonneboilers. Zo creëerden ze banen, en het leverde hun geld en een goed imago op. „Als burgers meeprofiteren, groeit het draagvlak als een inktvlek”, zegt Mourik.

Ze denkt dat de doelstelling van de Waddeneilanden „heel erg ambitieus” is. Texel bijvoorbeeld heeft te weinig land om biomassa voor al zijn benzine en diesel te telen, zo berekende ECN. Mourik: „Het eiland moet dan of groene transportbrandstof importeren, of de uitstoot compenseren, bijvoorbeeld via de aankoop van emissierechten.”

Op Ameland toont Schoustra zich enthousiast over de plannen. Sinds vorig jaar loopt een proef waarbij waterstof wordt toegevoegd aan het gasnet van appartementencomplex Noorderlicht, waar Schoustra woont. Ze loopt naar haar fornuis, en steekt het gas aan. „Ik merk geen verschil met vroeger”, zegt ze. Nu wordt de waterstof nog in flessen aangevoerd, vanaf het vaste land. Maar volgende maand gaat er een apparaat vlakbij het complex draaien, dat leidingwater met behulp van groene stroom omzet in waterstof.

Onder Ameland zit nog genoeg aardgas om het eiland tientallen, zo niet honderden jaren, te voorzien, zegt installateur Bakker. „We zijn het Qatar van het Noorden.” Her en der zijn de laatste tijd zuinige, gasgestookte warmtepompen geïnstalleerd. Er liggen ook plannen om de bussen op aardgas te laten gaan rijden.

Dat op Ameland de nadruk nu zo op gas ligt, heeft voornamelijk met de huidige partners te maken, zegt Schoustra. Dat zijn grote energiebedrijven als GasTerra, Eneco en NAM. Maar gas is wel een fossiele brandstof, en niet duurzaam. Echter, op termijn wordt de energie op het eiland wel degelijk duurzaam, stelt Schoustra.

Maar niet iedereen gelooft dat. Een chagrijnige verkoper in een elektrozaak klaagt over het gemeentebeleid, dat volgens hem niet altijd even samenhangend is. Zo schijnt het licht op de pier van Nes sinds kort ’s avonds groen, en niet meer wit. Vogels kunnen zich daardoor beter oriënteren. „Maar even verderop knalt elke avond de verlichting van het sportveld aan”, zegt hij.