Gentest voorziet terugkeer tumor

Of darmkanker na behandeling terugkeert, is met 90 procent zekerheid te voorspellen. Onderzoekers van Duke University in North Carolina (VS) hebben daarvoor een methode ontwikkeld die gebruik maakt van genexpressie in het tumorweefsel. Ze publiceerden hun resultaten deze week online in de Proceedings of the National Academy of Sciences.

Dikkedarmkanker is een veelvoorkomende vorm van kanker. Een op de twintig Nederlanders krijgt ermee te maken. Bij een vroege diagnose is darmkanker meestal goed te behandelen. Of de tumor daarna nog zal terugkomen, wordt voorspeld door de tumoren te typeren.

De traditionele methode daarvoor kijkt naar factoren als de grootte van de tumor, maar is niet nauwkeurig genoeg. Patiënten worden na een operatie vaak genezen verklaard, terwijl 15 tot 20 procent van hen opnieuw darmkanker krijgt. Informatie over de genexpressie in kankercellen kan die voorspelling verbeteren. Genexpressie is de mate waarin genen in een cel ‘aan’ of ‘uit’ staan.

De Amerikanen gebruikten 52 weefselmonsters van patiënten met vroege dikkedarmkanker. Met behulp van statistiek en gegevens van gezonde cellen identificeerden ze vijftig genen waarvan de expressie samenhing met de aanwezigheid van kanker. Dit vijftig-genenmodel gebruikten ze vervolgens om bij 73 patiënten te voorspellen of de kanker na een operatie zou terugkomen. Het model gaf in 90 procent van de gevallen de juiste prognose.

Ook om te bepalen welke behandeling het beste is, zouden wetenschappers tumoren graag beter karakteriseren. Of een operatie, bestraling of chemotherapie nodig is, verschilt per patiënt. Met de gegevens over genexpressie identificeerden de onderzoekers drie bestaande geneesmiddelen – geen van alle darmkankermedicijnen – die mogelijk darmkanker kunnen bestrijden.

Voor een groot aantal bekende medicijnen is al vastgelegd hoe ze genexpressie beïnvloeden, in een zogenaamde connectivity map. De Amerikaanse onderzoekers hebben dit databestand gecombineerd met hun vijftig-genenmodel. Ze konden zo vier geneesmiddelen identificeren die wellicht ook werkzaam zijn tegen darmkanker. De onderzoekers testten deze middelen op darmkankercellen in het lab. Drie ervan bleken de kankergroei effectiever te remmen dan traditionele chemotherapie.