De wet van behoud

Er lag gerookte cheddar op tafel, de lekkerste kaas aller tijden, en daardoor vroeg de buurjongen: „Is het jullie al opgevallen dat er steeds meer dingen gerookt zijn sinds je nergens meer mag roken?” Hij somde op: „Gerookte cheddar, gerookte geitenkaasjes, allerlei soorten gerookte vis, gerookte worstjes, knoflook, zout...”

En ja, dat kan wel kloppen. Het kan zijn dat mensen zo’n behoefte hebben aan rook, dat ze het gewoon ergens anders vandaan gaan halen als hun belangrijkste bron dreigt op te drogen. De wet van behoud van rook; een onweerstaanbare theorie. Als je wilt weten of het echt waar is, zou je moeten onderzoeken of trends in gerookt eten samenvallen met perioden dat de mensen minder roken – maar dat is eigenlijk niet zo handig. Dan check je zo’n theorie meteen dood en dat is zonde.

Bovendien, zo’n gekke gedachte is het niet, de wet van behoud van rook. Mensen volgen allerlei behoudswetten. En dan bedoel ik niet de wet van behoud van energie – die is niet alleen saai en overbekend, maar die gaat bovendien niet op voor mensen. Een kind weet dat je aan het eind van de dag vermoeider bent dan aan het begin, dus hoezo behoud van energie.

Wat wel altijd opgaat is de wet van behoud van klagen. Hoe rijk iemand ook wordt, of hoeveel goeds hem of haar ook treft, mensen zullen altijd hun eigen klaagniveau houden, uitgedrukt in aan klagen bestede tijd per dag. De keerzijde ervan is ook bekend: de wet van behoud van geluk. Volgens sommige psychologen hebben mensen een set point voor geluk waarnaar ze uiteindelijk altijd terugkeren, of ze nu de loterij winnen of een geliefde verliezen aan een nare ziekte. Volgens optimistische psychologen kan die natuurlijke thermostaat trouwens best een graadje hoger worden gezet, maar zolang mensen niet weten hoe dat moet blijft de wet van behoud van geluk gelden.

En dan heb je nog de wet van behoud – punt. Die wordt vooral duidelijk als je bedenkt waarom je zolder zo vol ligt met dingen die je nooit zou kopen. Als mensen iets eenmaal hebben, wat dan ook, doen ze er moeilijk afstand van. Dat zal ook wel gelden voor rook in je lichaam. En, natuurlijk, voor mooie theorieën.

In De Theoriefabriek bespreekt of bewondert Ellen de Bruin elke week al dan niet gangbare theorieën over menselijk gedrag.