Zondagavond, geschiedenisavond

Je hoort altijd zoveel over die netmanagers die er nu zijn en die bepalen welke programma’s wel en niet op een bepaalde zender passen. Zou zo’n netmanager nu ook ineens hebben besloten dat zondagavond de geschiedenisavond moet zijn en dat we van geschiedenis geen genoeg kunnen krijgen, hoe het er ook uitziet? Je hebt nu ineens de eigenaardigheid dat na Nederland in 12 moorden nog Verleden van Nederland komt en dan dáárna nog In Europa. Het heeft het voordeel dat je duidelijk ziet hoe ontzaglijk veel interessanter een programma over geschiedenis is als er iemand mee gemoeid is die zich voor allerlei vragen interesseert. Vast en zeker werken er ook wel zulke mensen op de redactie van Verleden van Nederland, maar die kwesties zijn dan toch met succes weggepoetst. Wat je ziet is Charles Groenhuijsen die braaf een verhaal vertelt en niet weet hoe dramatisch hij zijn wenkbrauwen moet fronsen en zijn stem moet laten dalen als hij over de vernietiging van de Nederlandse joden spreekt om te laten zien dat hij dat ook heel erg vindt. Ja allicht. Hij moet oubollige teksten uitspreken als ‘wie niet horen wil moet voelen’ als het over de Nederlandse repressie in Indonesië gaat en voegt er zelf dan nog zijn opmerkelijke dictie aan toe: „Maar nu moeten we echt. Keuzes gaan maken.”

Verder veel foto’s die je al honderd keer gezien hebt, afgewisseld met mooie beelden uit familiefilmpjes met daarachter gesproken brief- en dagboekfragmenten die afkomstig zijn van ‘gewone mensen’, moeten we maar aannemen. Geen idee op wiens gezag bijvoorbeeld het oordeel over Colijn geveld wordt. Dat wil je toch eigenlijk wel weten. Net zoals je zou willen weten waarom en hoe Colijn in 1944 in Duitsland stierf, maar dat horen we niet.

Nee, dan Geert Mak. Hij werd gisteravond, ter gelegenheid van het begin van een nieuwe serie In Europa geïnterviewd door Twan Huys (wat doet die Huys toch ontzagwekkend veel!) en sprak met enthousiasme en betrokkenheid over verschillende van de onderwerpen die we in de komende tijd te zien gaan krijgen. We waren gebleven bij Stalingrad, een ongemeen aangrijpende geschiedenis, niet in de laatste plaats vanwege de gewetenloosheid van de Duitse legerleiding, die willens en wetens 300.000 soldaten de dood in joeg.

Mak sprak ook over het taboe op het Duitse slachtofferschap, iets waarover hij het laatst ook al had in De Wereld Draait Door. Er zijn mensen die bij alles wat de Duitsers overkwam keihard zeiden en nog zeggen: eigen schuld. Zag ook laatst een docudrama over de ondergang van een Duits schip dat vluchtelingen uit Oost-Pruisen vervoerde en door de Russen tot zinken werd gebracht. Een afschuwelijk drama waarbij veel burgers omkwamen, maar één van de Russen die er bij betrokken was zei doodkalm: zulke dingen deden zij ook.

En dat is natuurlijk zo, Mak zei het nu ook weer. Wraakgevoelens zijn wel begrijpelijk, maar geen excuus. Of moet je, als het om oorlog gaat, helemaal zo niet denken? Het tot zinken brengen van dat transportschip was trouwens oorlogsrechtelijk geoorloofd, dat er zoveel vluchtelingen op zaten wist niemand. Het is een lastige en interessante kwestie, en we krijgen daar in In Europa binnenkort meer over te horen.

Op België 2 was een prachtige film te zien, Depuis qu’ Otar est parti…, van Julie Bertucelli, waarin een oude vrouw door haar dochter en kleindochter niet op de hoogte wordt gebracht van de dood van haar zoon Otar, die vanuit Georgië naar Parijs is gegaan om daar te werken. Uiteindelijk hoort ze het natuurlijk toch. Die kwestie, wat vertel je een oud mens, ging een wonderlijk rijm aan met de demente bejaarden die in Kruispunt te zien waren en die leefden alsof hun ouders en broers en zusters er nog waren. Een stokoude vrouw zei tegen een al even oude man tijdens het bezoekuur: „Je moeder is er niet hè?” „Ze is er niet bij in ieder geval”, antwoordde de man. „Ik weet niet waarom. Ik ben niet zo vragerig.” Bijna een normaal gesprek, maar in een wereld die niet bestaat. Volgende week is Kruispunt weer op bezoek in verpleeghuis Hogewey in Weesp, waar ze een jaar lang filmden. Het eerste deel van dit drieluik beloofde veel goeds.